ΛΕΞΗtanil
τ.3

Η δημώδης γραμματεία μας στο Διαδίκτυο


Βασίλης Ρούβαλης

Η αισιοδοξία για την ωφέλιμη χρήση του Διαδικτύου παραμένει σταθερή τα τελευταία χρόνια. Ύστερα από περίοδο «αναζήτησης» προτύπων στο νέο τεχνολογικό επίτευγμα (το οποίο συνενώνει και αναδεικνύει το σύνολο της ανθρώπινης δραστηριότητας σε εικόνα, ήχο, κείμενο σε ψηφιακό περιβάλλον με άμεση πρόσβαση παγκοσμίως), τομείς όπως οι θετικές και ανθρωπιστικές σπουδές, οι άνθρωποι των τεχνών και των επιστημών, ήγειραν αξιώσεις ώστε το νέο μέσον να χρησιμοποιηθεί στο έπακρο υπέρ της διάδοσης της γνώσης.

Στα καθ’ ημάς ελληνικά δεδομένα, έχει υπάρξει σημαντική καθυστέρηση τόσο στις πρωτοβουλίες από τους φορείς, τους οργανισμούς, τα ιδρύματα όσο και στη συνειδητοποίηση της αξιοπιστίας του μέσου, το οποίο προσφέρει άπειρες δυνατότητες, στο ευρύτερο κοινό χρηστών του Διαδικτύου.

Ο πρόλογος αυτός συμπληρώνει εδώ μια σειρά σκέψεων γύρω από την ανάγκη αναβάθμισης της ποιότητας επιλογών ανάμεσα στις ιστοσελίδες που αφορούν τις τέχνες και τα γράμματα στην Ελλάδα. Η πρόσφατη ανακοίνωση από το δραστήριο Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας (ΚΕΓ) για την επίσημη ιστοσελίδα της ελληνικής δημώδους γραμματείας αποτελεί μια σημαντική είδηση με πολλαπλές παραμέτρους.

Πρόκειται για τον σύνδεσμο http://georgakas.lit.auth.gr/dimodis/, στον οποίο δημιουργείται ένα ψηφιακό «σημείο αναφοράς» για ό,τι αφορά τη λογοτεχνική δημιουργία μεταξύ του δωδέκατου και του δέκατου όγδοου αιώνα, απ’ όλο το γεωγραφικό εύρος του Ελληνισμού. Επομένως, δεν πρέπει να θεωρείται τυχαίος ο τίτλος του «Δημώδης Γραμματεία: Από τον Διγενή Ακρίτη έως την πτώση της Κρήτης» και, παράλληλα, να μην δημιουργεί προσδοκίες για τη συνολικότερη προβολή και προώθηση αυτού του σπουδαίου και εν πολλοίς άγνωστου μέρους των ελληνικών γραμμάτων στη νέα ψηφιακή εποχή. Στις σελίδες του είναι προσβάσιμα τα έργα επιφανών συγγραφέων, όπως ο Ερωτόκριτος και η Ερωφίλη του Βιτσέντζου Κορνάρου και του Γεωργίου Χορτάτση, ο Απόκοπος του Μπεργαδή, η τραγωδία Βασιλεύς ο Ροδολίνος του Ιωάννη Ανδρέα Τρωίλου, το έπος του Βασίλειου Διγενή Ακρίτη, οι μυθιστορίες Λίβιστρος και Ροδάμνη, Διήγησις του Αχιλλέως, Καλλίμαχος και Χρυσορρόη, Φλώριος και Πλαντζιαφλώρα, οι Βίοι Αγίων, οι κυπριακές Ρίμες αγάπης, οι κωμωδίες Φορτουνάτος, Στάθης, Κατσούρμπος, η εκτενής έμμετρη εξιστόρηση Χρονικόν του Μορέως και τόσα άλλα.

Απευθύνεται, ειδικότερα, σε ενδιαφερόμους αναγνώστες, φοιτητές, ερευνητές, οι οποίοι γνωρίζουν ή θέλουν να γνωρίσουν ενδελεχώς τις απαρχές της νεοελληνικής λογοτεχνίας. Η περιήγηση στην ιστοσελίδα προσφέρει δείγμα από δεκάδες έργα. Συγκεκριμένα, στην παρούσα φάση (που βρίσκεται σε δοκιμαστική λειτουργία) περιλαμβάνονται 47 ποιητικά κείμενα και 31 πεζογραφήματα. Στην ψηφιοποιημένη παρουσίαση τους περιλαμβάνεται η δυνατότητα προσέγγιση με βίντεο, αρχεία ήχου και εικόνας. Ο χρήστης μπορεί να αντλήσει πληροφορίες σε επιλεγμένες ενότητες (λογοτεχνικό είδος και γένος, γραμματολογική περίοδος, τύπος λόγου, θέματα, κειμενικά αποσπάσματα, βίντεο-ηχογραφήσεις, κατάλογος σχετικών λεξικών, βιβλιογραφία, δικτυογραφία). Η προσέγγιση της δημώδους λογοτεχνίας γίνεται επίσης μέσω του καταλόγου συγγραφέων και θεματικών ενοτήτων (αγάπη, ηρωισμός, ζώα, θάνατος, όνειρο, πολιτική, φύση, χαρά κ.ά.), χάρτες και χρονολόγια. Ενδιαφέρον και πρωτότυπο στοιχείο αποτελεί και η ενότητα «Διδακτικές προτάσεις», όπου προσφέρεται η δυνατότητα σε εκπαιδευτικούς να χρησιμοποιήσουν τις δοσμένες διδακτικές προτάσεις για μαθητές της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης.

Για το σύνολο της προσφοράς αυτής πρέπει να γίνει μνεία στους υψηλού επιπέδου πανεπιστημιακούς, φοιτητές και συνεργάτες του ΚΕΓ που έχουν φέρει σε πέρας αυτό το γόνιμο εργαλείο, ένα εξαιρετικό, ανώτερης ποιότητας «ευρετήριο» για την τόσο σημαντική μεσαιωνική, βυζαντινή-υστεροβυζαντινή, ελληνική εργογραφία.

Την πλούσια σε δεδομένα εισαγωγή υπογράφει η φιλόλογος Τασούλα Μαρκομιχελάκη, η οποία σημειώνει συγκεκριμένα: Πρόκειται για μια γραμματολογική εισαγωγή στην ελληνική δημώδη λογοτεχνία από τους τελευταίους βυζαντινούς αιώνες (12ο-15ο) μέχρι την αρχή του 18ου. Το κείμενο ακολουθεί κυρίως χρονολογική σειρά εξέτασης των έργων και των λογοτεχνικών ειδών, με εξαίρεση τις δύο αναφορές στην κρητική λογοτεχνία (15ος αιώνας και περίοδος της ακμής), επειδή αυτή αποτελεί από μόνη της ένα ξεχωριστό κεφάλαιο στη νεοελληνική λογοτεχνία. Δόθηκε σημασία στο να φανεί η εξέλιξη των ειδών, το πέρασμα από τα ανώνυμα στα επώνυμα έργα, από τα ανομοιοκατάληκτα στα ομοιοκατάληκτα, από το χειρόγραφο στο έντυπο, και να αναδειχθούν φαινόμενα όπως οι πολλαπλές διασκευές του ίδιου έργου, ώστε ο αναγνώστης να κατανοήσει πώς λειτουργούσαν τα δημώδη κείμενα μέσα στις συνθήκες της εποχής τους και να μην τα θεωρεί ως αποκομμένες δημιουργίες. Για τον λόγο αυτό, γίνονται και αναφορές σε μείζονα ιστορικά συμβάντα καθώς προχωρούν οι αιώνες. Σε θερμό δεσμό (link) δίνονται οι συγγραφείς και οι τίτλοι των έργων, αποσπάσματα των οποίων μπορεί να διαβάσει ο αναγνώστης που ενδιαφέρεται σε αυτό εδώ το περιβάλλον.