ΛΕΞΗtanil
τ.1

Η Κάρμεν Ρουγγέρη για το 'Παραμύθι χωρίς όνομα'


Σοφία Μαργαρίτη

Κυριακή μεσημέρι στο  Ίδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης. Ένας προσεγμένος χώρος πολιτισμού γεμάτος παιδιά που παρακολουθούσαν την « Ιλιάδα» του Ομήρου. Παράξενο, ε; Όταν η θεατρική παράσταση ανήκει στην Κάρμεν Ρουγγέρη δικαιολογεί το ενδιαφέρον και την προσήλωση των παιδιών…

Παραμύθια εγχώρια όσο και απ’ όλο τον κόσμο, έργα κλασικά, ακόμη και όπερα ζωντανεύουν επί σκηνής για ένα κοινό διαφορετικό, ιδιαίτερο, απαιτητικό, συνάμα παρεξηγημένο από πολλούς. Στην άλλη αίθουσα παίζεται η «Οδύσσεια», στο θέατρο Κιβωτός «Ο Κουρέας της Σεβίλλης» και στο Μέγαρο Μουσικής Θεσσαλονίκης το «Παραμύθι χωρίς όνομα» της Πηνελόπης Δέλτα.

Ανάμεσα στις παραστάσεις η Κάρμεν Ρουγγέρη, πρόθυμη, εγκάρδια και χαμογελαστή, δέχτηκε να μας μιλήσει για το παιδικό θέατρο. Ξεκίνησε αναφερόμενη στην παράσταση της Θεσσαλονίκης, που το προηγούμενο καλοκαίρι παρουσιάστηκε σε διάφορα μέρη της Ελλάδας, και επεκτάθηκε στα υπόλοιπα έργα της.


Για ποιον λόγο  επιλέξατε το συγκεκριμένο έργο της Πηνελόπης Δέλτα;

Προσέξτε, εμένα με ενδιαφέρει τα παιδιά να μαθαίνουν από τις παραστάσεις μου. Συνήθως λοιπόν ανεβάζω έργα που διδάσκονται και στο σχολείο για να τα βοηθήσω. Όταν πήγαινα εγώ στο σχολείο δεν υπήρχε αυτή η επιλογή. Τώρα μπορούμε και το κάνουμε αυτό και τα παιδιά είναι πολύ τυχερά, γιατί βλέποντας να ζωντανεύουν οι εικόνες τους εντυπώνονται πολύ περισσότερο τα γεγονότα. Για παράδειγμα, τόσο στο «παραμύθι χωρίς όνομα όσο και στην «Ιλιάδα», στην «Οδύσσεια», στον «Ηρακλή», όλα αυτά τα διδάσκονται. Πάντοτε μελετάω. Και είναι απόλυτα τεκμηριωμένες οι παραστάσεις ακριβώς γιατί θέλω τα παιδιά να βοηθιούνται.


Ποια είναι η διαδικασία που ακολουθείτε στη μεταφορά ενός έργου ώστε να απευθύνεται σε παιδιά μικρότερης ηλικίας;

Κατ’ αρχάς πρέπει να σας πω ότι δεν υποτιμώ τα παιδιά. Γι’ αυτό και δεν χρησιμοποιώ τον όρο «παιδικό θέατρο» ποτέ. Το «παιδικό θέατρο» είναι συνώνυμο με κάτι πρόχειρο. Τα παιδιά, για παράδειγμα, λένε: «Όχι, δεν μπορώ να πάω σε αυτό γιατί είναι παιδικό». Εγώ αυτονομάζω αυτό που κάνω «θέατρο για παιδιά». Δηλαδή, είναι μια κανονική παράσταση που απευθύνεται στα παιδιά. Να δώσω ένα παράδειγμα: όταν λέμε «παιδικό δωμάτιο» εννοούμε ένα ροζ δωμάτιο για τα κοριτσάκια κι ένα γαλάζιο δωμάτιο για τα αγοράκια - εγώ δεν έκανα κάτι τέτοιο ούτε στα δικά μου παιδιά. Τους έφτιαξα ένα κανονικό δωμάτιο και εκεί τα εγκατέστησα. Θέλω και στο θέατρο ν’ ανεβαίνουν τα παιδιά και όχι να κατεβαίνω εγώ για να τα φτάσω. Κάθε παράσταση είναι κάτι από το οποίο θα κερδίσουν. Θα πει κανείς «Οι πρώτες ηλικίες μπορούν να δουν την Ιλιάδα;». Τη βλέπουν και με το παραπάνω! Είναι γεμάτη και προνήπια η παράσταση. Απλώς τα παιδιά θα φύγουν παίρνοντας μαζί τους τη μαγεία του θεάτρου. Όσο μεγαλώνουν θα παίρνουν μαζί τους αυτό που θέλει να πει ο ποιητής. Όταν φτάσουν στη Β’ Γυμνασίου θα παίρνουν αυτό που πρέπει γιατί το διδάσκονται άλλωστε. Οπότε δεν το κατεβάζω το επίπεδο, δεν δίνω ηλικίες. Προσπαθώ να κάνω μια κανονική παράσταση που να είναι απόλυτα προσιτή σε όλους και που να μπορεί να καθηλώσει τα παιδιά. Μια παράσταση για να μπορεί να καθηλώσει τα παιδιά πρέπει να έχει σύντομους διαλόγους, να έχει μοιρασμένες δόσεις μουσικής και χορού, και να κρατά το ενδιαφέρον των παιδιών να θέλουν να δουν τι θα γίνει παρακάτω.


Θεωρείτε πλεονέκτημα τη σταθερή βάση ενός ήδη καθιερωμένου και γνωστού έργου ή μπορεί να έχει κάποιους κινδύνους η μεταφορά τους;

Όχι, τα γνωστά έργα σημαίνει ότι είναι κλασικά έργα και τα κλασικά έργα δεν είναι τυχαίο ότι αντέξανε στον χρόνο. Έτσι, λοιπόν, αν δώσεις κλασική παιδεία στα παιδιά, δίνεις τη βάση. Και γι’ αυτό όταν διαλέγω θέματα, ακόμα και όταν διαλέγω παραμύθια, διαλέγω κάτι κλασικό. Πατάς γερά πάνω σ’ αυτά, και είναι ωραίο να ξεκινούν τα παιδιά μ’ αυτόν τον τρόπο.
 

Ποια είναι η φόρμα του θεάτρου για παιδιά στην ελληνική σκηνή σήμερα;

Δεν μπορώ να πω ότι υπάρχει μια φόρμα. Υπάρχουν διάφορες τάσεις όπως και στο θέατρο που απευθύνεται στους μεγάλους. Κάθε δημιουργός κάνει και αυτό που πιστεύει, οπότε δεν μπορούμε να δώσουμε μια φόρμα δεδομένη. Εγώ, για παράδειγμα, διαλέγω τα θέματά μου πάντοτε είτε από τη μυθολογία είτε από κλασικά παραμύθια είτε από αρχαίους συγγραφείς, όπως ο Αριστοφάνης και ο Ευριπίδης.


Λαμβάνετε υπόψη σας τη γνώμη του κοινού στην επιλογή ενός έργου; (Στο τέλος της παράστασης της «Ιλιάδας» έγινε μια δημοσκόπηση στο κοινό με βάση το χειροκρότημα για τα επόμενα πιθανά έργα που πρόκειται ν’ ανέβουν στις δυο παιδικές σκηνές του Ιδρύματος Μιχάλης Κακογιάννης με τρεις επιλογές για κάθε σκηνή)

Κάναμε μια δημοσκόπηση στο τέλος της παράστασης. Βλέπετε τι διαλέγουν; Αυτά που τους είναι γνωστά. Τα παιδιά θέλουν να βλέπουν τα γνωστά τους παραμύθια να ζωντανεύουν. Άλλωστε η επανάληψη αρέσει σε όλα τα παιδιά. Κοιτάξτε, σ’ αυτό το θέατρο έχω ήδη ανεβάσει άλλες δυο φορές τον «Ηρακλή». Η εκ νέου επιλογή του από τα παιδιά θα μας δώσει ερέθισμα να κάνουμε μια καινούργια παράσταση με νέο ενδιαφέρον χωρίς να κρατήσουμε ούτε τα παλιά κουστούμια ούτε τα παλιά σκηνικά. Θα είναι μια καινούργια παραγωγή.


Σήμερα, με όλα αυτά που συμβαίνουν γύρω μας, τα παιδιά βομβαρδίζονται από σκληρές εικόνες. Πώς μπορεί το θέατρο να τα θωρακίσει;

Θα σας απαντήσω πρώτα για τις εικόνες στο θέατρο. Όπως έλεγε και η Πηνελόπη Δέλτα, «η ζωή δεν είναι μόνο χαρές και τραγούδια, είναι και λύπες». Για παράδειγμα, η «Ιλιάδα» είναι ένα πολεμικό έπος. Βλέπεις τη λύπη που σκορπά αυτό το έργο, για παράδειγμα, στον Αχιλλέα - και μόνο τη φράση του «Καταραμένος ο θυμός που κάνουν τους ανθρώπους να θυμώνουν» τα παιδιά καταλαβαίνουν ότι από τον θυμό μπορούν να προέλθουν πολλά κακά. Όλα αυτά σ’ ένα έργο για παιδιά εξηγούνται από την αρχή: ποιος είναι ο κάθε ήρωας, τι θέλει, για ποιον λόγο γίνονται όλα αυτά, στη συγκεκριμένη περίπτωση στην «Ιλιάδα»: εξηγούμε στα παιδιά συμβάσεις του θεάτρου -ιδίως σε πολύ μικρά- ότι οι ηθοποιοί είναι εκπαιδευμένοι να «παίζουν» πως μάχονται, ότι το έργο απομονώνει πενήντα μία ημέρες από τον δέκατο χρόνο του Τρωικού Πολέμου και ότι με τον θάνατο του Έκτορα τελειώνει η «Ιλιάδα» αλλά δεν τελειώνει και ο Τρωικός Πόλεμος έφερε μύρια κακά και ολοκληρώθηκε με τον Δούρειο Ίππο. Τελειώνοντας το έργο, τα παιδιά παίρνουν μαζί τους την ειρήνη.


Και γενικότερα για τις εικόνες σήμερα στην κοινωνία;

Με όλα αυτά που βλέπουν τα παιδιά, θα ήταν πολύ καλό να πετάξει κανείς τις τηλεοράσεις. Γιατί αν βλέπουν οι ενήλικες που έχουν κρίση είναι καλά, όταν βλέπουν όμως τα παιδιά ότι υπάρχει χωρίς να φιλτράρεται, υπάρχει πρόβλημα. Δεν είναι τυχαίο που έχει αυξηθεί το bullying και όλα αυτά. Πιστεύω ότι θεατρική πράξη μπορεί να βοηθήσει πάρα πολύ σε αυτά. Όλα γίνονται στο θέατρο χωρίς διδακτισμό σε παιδιά που συχνά μπορούν να είναι πνεύματα αντιλογίας. Μέσα από την εικόνα το παιδί αποκωδικοποιεί το μήνυμα και το εσωτερικεύει αβίαστα.

 

Λίγα λόγια για την παράσταση

Στο βασίλειο των Μοιρολάτρων ο Αστόχαστος γιος του βασιλιά Συνετού, διαδέχεται τον πατέρα του στον θρόνο. Ο νέος βασιλιάς ενδιαφέρεται μόνο για διασκέδαση και καλοπέραση. Όπως είναι φυσικό σε λίγο καιρό το βασίλειο καταρρέει. Το θησαυροφυλάκιο αδειάζει! Η χώρα δανείζεται συνέχεια και ο τόπος ερημώνει. Μην αντέχοντας αυτή την κατάσταση ο γιος του βασιλιά αποφασίζει να δράσει. Με βοηθό την μικρή του αδερφή και μετά από πολλές περιπέτειες θα κατορθώσει να εμπνεύσει πίστη και εμπιστοσύνη στον λαό του ώστε όλοι μαζί να βοηθήσουν να ανορθωθεί η χώρα. Το βασιλόπουλο, ο πρωταγωνιστής της ιστορίας μας, θα μπορούσε να είναι ο νέος Έλληνας που βρίσκει τη δύναμη και τον τρόπο ώστε να ξαναγεννηθεί η πατρίδα του. Είναι ένα έργο με ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα πλοκή, που σίγουρα θα διασκεδάσει τα παιδιά, αλλά συγχρόνως θα τα διδάξει με έμμεσο τρόπο, μια που μιλάει για τις αξίες της εργασίας, της δικαιοσύνης, της προσπάθειας, της ανδρείας, της συλλογικότητας σε αντίθεση με την τεμπελιά, την αδικία, την παραίτηση, τη δειλία και τον ατομισμό.