ΛΕΞΗtanil
τ.5

Νικόλαος Παναγιωτάκης: ένας σπουδαίος δάσκαλος για την ελληνική Αναγέννηση


Βασίλης Ρούβαλης

Η πνευματική προσωπικότητα του Νίκου Παναγιωτάκη είναι γνώριμη και ευάρεστη σε ένα εκτενές μέρος της πανεπιστημιακής κοινότητας -της συνδεδεμένης με το Πανεπιστήμιο Κρήτης κατ' αρχάς- χάρη στην ιδιαίτερη συνεισφορά του στη βυζαντινή και νεοελληνική γραμματεία. Φέτος κλείνουν είκοσι χρόνια από την αποδημία του δίνοντας την αφορμή για την ετήσια, και καθιερωμένη πια, διάλεξη στη μνήμη του.

Ποιος είναι αυτός ο πανεπιστημιακός δάσκαλος, ο ερευνητής, ο επιδέξιος αναζητητής της Αναγέννησης στην Κρήτη και τα Επτάνησα; Ο Παναγιωτάκης, γεννημένος στο Ηράκλειο Κρήτης (1935-1997), αποτελεί κορυφαία περίπτωση φιλολόγου που δόθηκε κυριολεκτικά στις κρητολογικές σπουδές επιδιώκοντας την ανάδειξη αυτού του σπουδαίου και εκτενούς ερευνητικού πεδίου.

Μέριμνά του Παναγιωτάκη αποτέλεσε, σ' όλη τη διάρκεια της μακράς φιλολογικής συνεισφοράς του, η σύνδεση της μεσαιωνικής Κρήτης με τα νεοελληνικά γράμματα, η εξέλιξη του ελληνικού λόγου στο διάβα των αιώνων (μεταξύ 12ου και 19ου) σε συνάρτηση με τις τύχες, τις πολιτισμικές προοπτικές και τις πνευματικές αναζητήσεις του Ελληνισμού. Στο δημιουργικό έργο του περιλαμβάνονται εκδόσεις, άρθρα, μελετήματα, δημοσιεύσεις που αφορούν το Κρητικό Θέατρο κατά την περίοδο της βενετοκρατίας, η πορεία της ελληνόφωνης λογοτεχνίας στα ύστερα βυζαντινά χρόνια, όσο και η συγκρότηση του ελληνικού στοιχείου έως τις παρυφές της Ελληνικής Επανάστασης. Ειδικότερα, μελέτησε εκτενώς τη ζωή του Δομήνικου Θεοτοκόπουλου, αναζήτησε και ανέδειξε το έργο του Βενετοκρητικού συνθέτη Φραγκίσκου Λεονταρίτη, προσέφερε σημαντικές πληροφορίες γύρω από τον Βιτσέντζο Κορνάρο, το έργο και το πρόσωπο στην εποχή του.

Αξίζει να επισημανθεί η ουσιώδης συμβολή του στην πρώτη λειτουργία και συνολικά στις κατευθυντήριες γραμμές που ακολούθησε το Πανεπιστήμιο Κρήτης (ειδικότερα στη Φιλοσοφική Σχολή του Ρεθύμνου) για την προσέλκυση του ενδιαφέροντος στις βυζαντινές και μεταβυζαντινές σπουδές. Διετέλεσε αντιπρόεδρος της διοικούσας επιτροπής από την έναρξη έως το 1986 ενώ συνέχισε ως διδάσκων έως την αποδημία του. Στο μεταξύ, υπήρξε δραστήριος διευθυντής του Ελληνικού Ινστιτούτου Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Σπουδών στη Βενετία από το 1989. 

Η παρουσία του στα ελληνικά γράμματα εντάσσεται στη χορεία των πνευματικών μορφών που αναδείχθηκαν σε τοπικό επίπεδο, των διανοουμένων που συνέβαλαν ο καθένας με την επιστημοσύνη του στην εξέλιξη των κρητολογικών σπουδών, όπου μεταξύ άλλων πρέπει ν' αναφερθούν ο Στυλιανός Αλεξίου, ο Ανδρέας Καλοκαιρινός, ο Νίκος Γιανναδάκης, ο Μενέλαος Παρλαμάς, ο Θεοχάρης Δετοράκης και άλλοι εκλεκτοί.

Το πιο σημαντικό στην ανάκληση της μνήμης του Νικόλαου Παναγιωτάκη είναι η αναδίφηση στο ερευνητικό-φιλολογικό έργο του, η προσέγγιση και αξιοποίησή του υπέρ της σημερινής, σύγχρονης μελέτης του ελληνικού λόγου.