ΛΕΞΗtanil
τ.4

ΕΠΕΤΕΙΟΣ: 25 χρόνια δίχως τον Νίκο Γκάτσο


Φανή Κεχαγιά


Μην γράφεις άνευ λόγου. Μην εργάζεσαι περισσότερο από ό,τι χρειάζεσαι για να κερδίσεις τα απαραίτητα. Μη χαιρετάς ανθρώπους που δεν έχουν να σου πούνε τίποτα. Μη σπαταλάς τις κινήσεις σου. Να σκέφτεσαι αδιάκοπα και τέλος, να κοιμάσαι κουρασμένος.

Νίκος Γκάτσος


Στις 12 Μαΐου έκλεισαν 25 χρόνια από τον θάνατο του Νίκου Γκάτσου. Η πένα του δημιούργησε στίχους που, μελοποιημένοι από σπουδαίους Έλληνες συνθέτες, κατάφεραν να γίνουν διαχρονικοί. Το ταλέντο του δημιούργησε τριακόσια εξήντα τραγούδια, τα οποία εμπεριέχουν την ελληνική παράδοση χωρίς να την εκμεταλλεύονται. Ένας μεγάλος ποιητής που άφησε το στίγμα του και μακάρι να υπάρξουν κι άλλοι που θα προσπαθήσουν να ακολουθήσουν τα βήματά του. Γιατί η μουσική χρειάζεται ποιητές, όχι απλούς στιχουργούς.

Ο Νίκος Γκάτσος γεννήθηκε το 1911 στα Χάνια Φραγκόβρυσης. Τελειώνει το δημοτικό στην Ασέα και συνεχίζει το γυμνάσιο στην Τρίπολη, όπου γνωρίζει τη λογοτεχνία και καταφέρνει με μεθόδους αυτοδιδασκαλίας να εντρυφήσει στις ξένες γλώσσες, το θέατρο και τον κινηματογράφο. Το 1930 μετέβη στην Αθήνα, για να γραφτεί στη Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών (σχολή που δεν τελείωσε ποτέ), ενώ γνώριζε ήδη Αγγλικά και Γαλλικά, είχε μελετήσει τον Παλαμά, τον Σολωμό και παρακολουθούσε τις νεωτεριστικές τάσεις στην ποίηση της Ευρώπης.

Συνεργάστηκε με το Εθνικό Θέατρο, το Θέατρο Τέχνης και το Λαϊκό Θέατρο μεταφράζοντας θεατρικά έργα. Αφορμή υπήρξε ο «Ματωμένος Γάμος» του Φρεντερίκο Γκαρθία Λόρκα, που μετέφρασε το 1943.

Προσωπική φιλία τον ενώνει με τον Οδυσσέα Ελύτη. Γνωρίζει τον Μάνο Χατζιδάκη το 1943. Η γνωριμία τους έμελε να είναι η αρχή μια πενηντάχρονης φιλίας και συνεργασίας, που ξεκίνησε το 1948 με τον «Ματωμένο Γάμο», σε μετάφραση Νίκου Γκάτσου και μελοποίηση Μάνου Χατζιδάκι.

Ο Γκάτσος συνεργάστηκε, επίσης, με τον Μίκη Θεοδωράκη, τον Σταύρο Ξαρχάκο, τον Δήμο Μούτση, τον Λουκιανό Κηλαηδόνη, τον Χριστόδουλο Χάλαρη,  καθώς και με νεώτερους συνθέτες. Το σύνολο του στιχουργικού του έργου βρίσκεται συγκεντρωμένο στον τόμο «Όλα τα τραγούδια» (εκδ. Πατάκη, 1999).

Ποιήματα και στίχοι του έχουν μεταφραστεί σε πολλές γλώσσες. Πέθανε χωρίς να προλάβει να εκδώσει τα τραγούδια του σε βιβλίο (η έκδοση έγινε μετά τον θάνατό του και σύμφωνα με τις δικές του οδηγίες) και χωρίς να μπορέσει να ολοκληρώσει τον Μανιάτικο Εσπερινό, τον τελευταίο κύκλο τραγουδιών, που για χρόνια ετοίμαζε.