ΛΕΞΗtanil
τ.2

Ποιητική πρόσοψη για το βλέμμα


Μίνα Δεμερούτη

ΜΑΓΔΑ ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΥ, Μαγδαληνή, αυτοέκδοση, 2015

Η εικαστικός και ποιήτρια Μάγδα Χριστοπούλου, γεννημένη στην Αθήνα, με καταγωγή από την Πρέβεζα, παρουσιάζει τη δεύτερη ποιητική συλλογή της με τίτλο: «Μαγδαληνή». Έχει ήδη προηγηθεί η συλλογή «Πρόσοψη του βλέμματός» (2008, εκδόσεις Μανδραγόρας).

Το ύφος της ποιήτριας είναι υπαινικτικό, ειρωνικό αλλά και αυτοσαρκαστικό. Ο  ελευθερωμένος στίχος της, λυρικός. Συναντάμε μια λακωνικότητα, την οικονομία λέξεων κι εκφράσεων. Πρόκειται για ένα παιχνίδι λέξεων, μια πολυσημία. Λέξεις που θυμίζουν παρελθόν και γίνονται πικρές κι άλλες φορές ελπιδοφόρες. Σαν θυμός, προδοσία, αγάπη, ανεκπλήρωτο... Ο χρόνος δεν είναι απλός για την ίδια. Συνήθως, παρελθόν και παρόν γίνονται ένα, εμπλέκονται, δίνοντας στα έργα της την εικόνα της σύνθεσης παρόντος-παρελθόντος και των διαφορετικών χρονικών στιγμών. Ο χώρος έχει να κάνει με τον χρόνο και την ανάμνηση. Η κατασκευή ιστοριών είναι με πυρήνα το βιωματικό υλικό και τις αναμνήσεις. Λες κι ανοίγει ένας μονόλογος ερωτηματικός για να διευκρινιστούν ενέργειες και να λυθούν απορίες για το παρελθόν και το μέλλον.

Το ύφος της είναι αποφθεγματικό και στοχαστικό: αγωνία για τα συναισθήματα και την ύπαρξη, τη δικαιοσύνη και τον Θεό. Συναντάμε εσωτερική εστίαση με ευθύ λόγο σαν εξομολόγηση. Ενώ, άλλες φορές γίνεται πλάγιος, με τριτοπρόσωπη αφήγηση σαν η ποιήτρια να θέλει ν' «αποστασιοποιηθεί» από κάτι πολύ δικό της. Ολιγόστιχα ποιήματα με μικρή μορφή, ίσα για να χωρέσει η ουσία. Σαν στίχος και δήλωση, ταυτόχρονα. Κάποιες φορές μία ή δύο λέξεις, λες κι από τη βαρύτητα-σημαντικότητά τους δεν χωρούν άλλες στον στίχο ή περαιτέρω εξηγήσεις. Ακαριαίος στίχος λοιπόν... Παρ' όλα αυτά, οι λέξεις μοιάζουν χαμένες στον χρόνο, σαν κάποιες να ταξιδέψανε από το παρελθόν για να συναντήσουν τις άλλες, λιτές και πιο φρέσκες.

Ο ερωτηματικός στίχος προσδίδει θεατρικότητα στο ποίημα και περιγράφει πιο ζωντανά την εσωτερική δράση της ποιήτριας. Ειρωνεία, απορία, θυμός , λύπη, φόβος. Η αφήγηση μας γεμίζει εικόνες οπτικές και οσφρητικές. Ήχοι αλλά και κρότοι μέσα από τις παύσεις και τις σιωπές. Μεταφορές, παρομοιώσεις, προστακτικές κι αρνήσεις, λειτουργούν ως ένα σύστημα δηλωτικό του νοήματος.  Η αφήγηση είναι κατά κύριο λόγο εσωτερική (μονοεστιακή/μονομερής), βιωματική, πρωτοπρόσωπη (εγώ, εμείς). Εκτός από το τελευταίο κι ομώνυμο ποίημα Μαγδαληνή όπου είναι φανερή η διάθεση της ποιήτριας να κάνει ένα βήμα πίσω και να μείνει παρατηρητής με τριτοπρόσωπη αφήγηση.

Φειδωλή στίξη σχεδόν απούσα. Κεφαλαία στην αρχή του ποιήματος και τελεία στο τέλος. Δεν χρησιμοποιεί κόμματα. Σποραδικά συναντάμε κάποιες παύλες με στόχο τον τονισμό του νοήματος, και τον σχολιασμό, την απορία ή την ειρωνεία της ποιήτριας, όπως και το ένα και μοναδικό θαυμαστικό στον στίχο «άντε βίβα!». Μία ημερομηνία «1977» σαν προσδιορισμός του χρόνου κι αυτή η ημερομηνία γέννησης, σαν αφετηρία και τερματισμός. Χωρίζει το ποίημα στα δύο, όχι για να χωρίσει παρελθόν και μέλλον αλλά μάλλον για να τα μπερδέψει. Ή καλύτερα να ανακατώσει την ύπαρξη στον χρόνο και να δημιουργήσει το ερώτημα ματαιότητα ή ελπίδα; Τέλος, ερωτηματικά σαν συστατικό υποτίμησης και αποδοκιμασίας. Οι παρομοιώσεις και οι προσωποποιήσεις χρησιμοποιούνται για να δώσουν ένταση στο ποίημα.

Η Χριστοπούλου ανακαλεί αναμνήσεις καλώντας τον αναγνώστη σ' αυτές και αφήνοντάς τον μόνο του να κρίνει, ν' απορρίψει, να καταδικάσει ή να αποδεχθεί με γνώμονα τις δικές του αναμνήσεις, συναισθήματα, κώδικές και βιώματα. Λες κι ο αναγνώστης βρίσκεται στο μάτι του κυκλώνα. Μόνο στο τελευταίο ποίημα έχει αποσιωπητικά η ποιήτρια ίσως για να προκαλέσει τη συγκίνηση ή το θάρρος που προκαλεί η φράση «...η ζωή συνεχίζεται».

Ακολουθούν τρία τα ποιήματα της Μάγδας Χριστοπούλου επεξηγηματικά της κριτικής.


Μαγδαληνή

Κοιμάται κουλουριασμένη τα βράδια
με τ' ανεξόφλητα παιδιά της στα χέρια
ανθρώπινα καταραμένη
μιλά με χρόνια
στη σύγκλιση του εαυτού της
απαρατήρητα λειψή
κι όμως Μαγδαληνή ως πάντα…


Η μητέρα μου

Στους ώμους η μητέρα μου
ολόκληρο κορίτσι
με ταχτάριζε πάντα με ήχους βουβούς
γιατί ο αέρας μας έπνιγε και τις δύο
κι η νύχτα ολομόναχη μας είχε
να ταξιδεύουμε τις ψυχές μας με φόβο
η κάθε μια
για τον δικό της χαμό χωριστά.


Πρωταρχική παραφθορά

Κι έλεγα τόσον καιρό
αγέννητη θ’ αντέξω;

 

Παρακάμπτομαι
ανάμεσα σε δυο ζωγραφικές λέξεις
αναλυτή
τραγουδώ με δυο τρόπους
τ’ ακατόρθωτα παιδιά μου
φανερώνομαι
λυπηρό να μιμούμαι τον κόσμο
ό,τι ονομάζω άδικο
αντιγράφει τα γράμματα του κακού
μιμείται την εξαφάνιση
σημειώνω μέσα μου τις χρονολογίες
 

1977

αντιγραφή ημερολόγιων
γραφική αρχαία εποχή
-οι στεριές γνωστές, κανένα ενδιαφέρον-
καταντώ χείριστη
χρονικά ανταποκρίνομαι παρόλα αυτά
η πρωταρχική μου έλξη
τεχνητή πατριδοκαπηλία
επιμελής και μόνη
μ’ ενθουσιώδη περιέργεια
ξαναμαθαίνω τον κόσμο.