ΛΕΞΗtanil
τ.2

Αθήνα: «Πρωτεύουσα» του βιβλίου για μία χρονιά!


Λεξητανίλ

Μια είδηση που ξαφνιάζει ευχάριστα την πολιτιστική δραστηριότητα στη χώρα μας είναι η επιλογή της Αθήνας ως Παγκόσμιας Πρωτεύουσας Βιβλίου για το 2018. Η UNESCO επέλεξε την ελληνική πρωτεύουσα προσδοκώντας να στρέψει τα «φώτα» του διεθνή εκδοτικού χώρου στην παραγωγή βιβλίου, τη διακίνηση και την ανάπτυξη των γραμμάτων εδώ, στη συγκεκριμένη χρονική περίοδο.

Η βαθιά οικονομική και κοινωνική κρίση δεν άφησε ανεπηρέαστη την ελληνική κοινότητα του βιβλίου. Συγγραφείς, εκδότες, βιβλιοπώλες, επιμελητές, μεταφραστές, γραφίστες, τυπογράφοι –ένας ολόκληρος επαγγελματικός κλάδος πίσω από την τέχνη του λόγου πάνω στο χαρτί…– έχουν βρεθεί σε δεινή κατάσταση τα τελευταία χρόνια. Η αγοραστική δύναμη για τους αναγνώστες-βιβλιόφιλους έχει άμεσο αντίκτυπο στη δυνατότητα επιβίωσης των ανθρώπων που παράγουν και διακινούν αυτό το πολύτιμο εργαλείο για την εξέλιξη του πολιτισμού. Εξαιτίας των γνώριμων, δεδομένων οικονομικών συνθηκών συρρικνώνεται ο μικρόκοσμος του βιβλίου δημιουργώντας «παρενέργειες», όπως είναι η δυσκολία έκδοσης τίτλων με ποιοτικά κριτήρια, η μείωση του κόστους αναλογικά με τη μείωση της αγοράς βιβλίων κατά μέσον όρο από το κοινό, η δυσκαμψία των εκδοτικών και βιβλιοπωλικών επιχειρήσεων. Ενώ, ακόμη, πρέπει να προστεθεί η δυσχερής θέση που βρίσκονται πλέον οι συγγραφείς, καθώς κανένας τους δεν είναι επαγγελματίας (με αυστηρούς όρους επαγγελματικής σχέσης με τη συγγραφή) και εκ των πραγμάτων δεν μπορούν να επηρεάσουν τις μεταβολές στην πορεία του ελληνικού βιβλίου.

Παρ’ όλα ταύτα, ο διεθνής οργανισμός φροντίζει να υπενθυμίσει, με αυτή την επιλογή της Αθήνας ως «πρωτεύουσας του βιβλίου», ότι πρόκειται για μια πόλη με μεγάλη παράδοση στον τομέα αυτόν (που μάλιστα έφθασε τα προηγούμενα χρόνια σε ζηλευτή ανάπτυξη, μεταξύ άλλων ευρωπαϊκών). Πέραν αυτού, είναι μια τιμητική ανάθεση που καλείται η ελληνική πολιτεία να φέρει σε πέρας αλλά και να φροντίσει να επικεντρωθεί περισσότερο στα ζητήματα που αφορούν τον συγγραφικό και πνευματικό πλούτο της σύγχρονης δημιουργίας.

Στις 14 Σεπτεμβρίου, στο Παρίσι, δημοσιοποιήθηκε από τη γενική διευθύντρια της UNESCO, Ιρίνα Μπόκοβα, η απόφαση για την Παγκόσμια Πρωτεύουσα Βιβλίου σε δύο χρόνια. Το γεγονός της πρόκρισης της Αθήνας, ωστόσο, δεν έλαβε διαστάσεις στην καθ’ ημάς ειδησεογραφία. Δεν σημαίνει όμως ότι δεν θα λάβει τις δέουσες διαστάσεις. Το πρόγραμμα της UNESCO είναι συγκροτημένο βάσει μιας σειράς δράσεων, όπως είναι ο διακτινισμός συγγραφικών εκδηλώσεων σ’ όλη την πόλη, προσβάσιμων σε όλες τις ομάδες πληθυσμού (σημειωτέον: υμπεριλαμβάνονται στο σκεπτικό του οργανισμού και οι μετανάστες). Ετούτο σημαίνει ότι μέλλει να γίνουν παρουσιάσεις, εκδηλώσεις, δρώμενα με πρωταγωνιστές τους συγγραφείς, τα βιβλία να βρεθούν σε κάθε γωνιά της πόλης, να γίνουν θεματικές εκθέσεις, να προβληθούν όλοι οι επιμέρους εκδοτικοί τομείς.

Το στοίχημα είναι δύσκολο… Στη μόνη χώρα της Ε.Ε. που αποφασίστηκε το κλείσιμο του Εθνικού Κέντρου Βιβλίου, πριν από τρία χρόνια, ως απόρροια της δυσχέρειας λειτουργίας του από το υπουργείο Πολιτισμου, φαίνεται δυσθεώρητη η επανεκκίνηση του κρατικού ενδιαφέροντος για το βιβλίο. Στα πολλά προβλήματα του κλάδου (φορολόγηση, έλλειψη ρευστότητας και ανταγωνισμού) προστίθεται τον τελευταίο καιρό η μείωση των σημείων διανομής των βιβλιοπωλείων, αφού όχι μόνον τα μεγάλα αλλά και τα μικρότερα, εξιδικευμένα και συνοικιακά, αντιμετωπίζουν το φάσμα του κλεισίματος από συσσωρευόμενα χρέη.

Ωστόσο, με αυτή την αναγγελία της UNESCO πρέπει να υπάρξει μια θετική, αισιόδοξη νότα, να αξιοποιηθεί ως ευκαιρία ανάδειξης των πλεονεκτημάτων αυτής της αγοράς αλλά και της εθνικής πολιτισμικής ταυτότητας που αντιπροσωπεύει. Οι υποδομές υπάρχουν, οι άνθρωποι –γνώστες του αντικειμένου και υψηλού επιπέδου επαγγελματίες– παραμένουν εδώ, τα βιβλία μπορούν ν’ αγκαλιάσουν ωφέλιμα τους αναγνώστες τους. Εάν η Αθήνα ξεχώρισε ανάμεσα στις πολλές άλλες υποψήφιες πόλεις για τον τίτλο της Παγκόσμιας Πρωτεύουσας Βιβλίου, θα ’ναι αναντίρρητο κέρδος η προσπάθεια να απομνημονευτεί θεσμικά ως μία από τις πιο αντιπροσωπευτικές και οργανωμένες, με αποτελέσματα απτά: την καλλιέργεια της φιλαναγνωσίας ευρύτερα, την ενίσχυση της αγοράς βιβλίου, της ουσιαστικής επαφής όλων των κοινωνικών ομάδων με αυτό το αγαθό.

Αξίζει να σημειωθεί η επιτυχία του θεσμού σε άλλες πόλεις προηγουμένως, με μεγαλύτερη ή μικρότερη βιβλιοφιλική κουλτούρα, όπως για παράδειγμα η Αλεξάνδρεια, το Τορίνο, η Μαδρίτη, το Άμστερνταμ, το Μπουένος Άιρες, η Βηρυτός… Είναι λοιπόν η σειρά της Αθήνας να πάρει τη σκυτάλη και να «κάνει τη διαφορά». Κάτι πραγματικά εφικτό. Όχι μόνον σε σχέση με τις άλλες πόλεις, αλλά κυρίως με τον ίδιο τον εαυτό της…