ΛΕΞΗtanil
τ.1

Η Δημιουργική Γραφή μέσα από εκπαιδευτικά πολιτιστικά προγράμματα στη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση


Αννα Βακάλη, Γεώργιος Γεωργιάδης, Δαμιανός Ξανθόπουλος


Μέσα στο πλαίσιο της διδακτικής δράσης και διαδικασίας, η εκπόνηση Εκπαιδευτικών Πολιτιστικών Προγραμμάτων μπορεί να οδηγήσει τη σχολική πραγματικότητα σε νέους και δημιουργικούς προσανατολισμούς. Τα προαιρετικά εκπαιδευτικά προγράμματα στη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση είναι καινοτόμες δράσεις που προσφέρουν μια διαφορετική προσέγγιση της γνώσης και συνοδεύονται με νέες εναλλακτικές διδακτικές μεθόδους. Στην εισήγηση αυτή θα παρουσιάσουμε τις δράσεις που πραγματοποιήθηκαν το σχολικό έτος 2013-14 στο Λύκειο Φιλώτα Φλώρινας στο πλαίσιο των Πολιτιστικών Προγραμμάτων τα οποία βασικό σκοπό είχαν την ανάπτυξη και την καλλιέργεια της δημιουργικότητας του μαθητικού πληθυσμού.


Προγράμματα παρουσίασης

Ως «δημιουργικότητα» ορίζεται η ικανότητα του ατόμου να παράγει νέες ή πρωτότυπες ιδέες, να έχει ενοράσεις, να μετασχηματίζει και να ανακαλύπτει, να κατασκευάζει αντικείμενα, τα οποία αναγνωρίζονται από τους ειδικούς ότι έχουν ξεχωριστή επιστημονική, αισθητική, κοινωνική ή τεχνολογική αξία. Βασικό κριτήριο αξιολόγησης ενός πονήματος ως «δημιουργικού» είναι η καινοτομία και η χρησιμότητά του με την πάροδο του χρόνου (Vernon, 1989, σελ.94). Επιπλέον, η δημιουργικότητα εκφράζεται ως δεξιότητα τροποποίησης της σκέψης και εύρεσης ποικίλων λύσεων (Τριλιανός, 1997).

Tα πολιτιστικά προγράμματα στην εκπαίδευση είναι δημιουργικές διαδικασίες που έχουν ως αντικείμενό τους, την καλλιέργεια της αισθητικής καθώς επίσης την ανάδειξη και προώθηση στοιχείων πολιτισμού, μέσω του χορού, του θεάτρου, της μουσικής και εν γένει των εικαστικών τεχνών (ζωγραφική-σχέδιο, γλυπτική, διακόσμηση, αρχιτεκτονική, κινηματογράφος, φωτογραφία, γραφιστική, κεραμική, υφαντική κ.λπ.) (Σχεδιασμός και υλοποίηση…). Στην εισήγηση αυτή θα παρουσιάσουμε τις δράσεις που πραγματοποιήθηκαν τα σχολικά έτη 2013-14 και 2014- 15 στο Λύκειο Φιλώτα Φλώρινας στο πλαίσιο των Πολιτιστικών Προγραμμάτων τα οποία βασικό σκοπό είχαν την ανάπτυξη και την καλλιέργεια της δημιουργικότητας του μαθητικού πληθυσμού.

Στην παρουσίασή μας σκοπό έχουμε να αναδείξουμε πώς μέσα από τη συνεργασία με φορείς, ενημερωτικές συναντήσεις, πολιτιστικά δρώμενα και παραγωγή πολιτιστικού υλικού η εκπαιδευτική πραγματικότητα μπορεί να οδηγηθεί στη δημιουργική ικανότητα και τη δημιουργική συμπεριφορά των μαθητών. Και έτσι θα διαφανεί πως τα Καινοτόμα Διεπιστημονικά Πολιτιστικά Προγράμματα μπορούν να συμβάλλουν στην ανάπτυξη της δημιουργικής σκέψης των μαθητών, της διαμόρφωσης ατόμων αποκαλυπτικών, εφευρετικών, κριτικών και ικανών να επαληθεύουν και να μην αποδέχονται οτιδήποτε ανεξέταστα.

Τα Προγράμματά μας δε θελήσαμε να έχουν μόνο ερευνητικό χαρακτήρα, αλλά σκοπεύαμε να βασιστούν στην επικοινωνία και τη συνεργασία με ειδικούς φορείς και άτομα σχετικά με τα θέματά μας. Και θα σας περιγράψουμε ακριβώς τι κάναμε σε αυτά. Όλες οι δράσεις που θα παρουσιαστούν παρακάτω υπάρχουν στη σχετική ιστοσελίδα που δημιουργήθηκε για την παρουσιασή τους στο διαδίκτυο.


1. Υλοποίηση πολιτιστικών προγραμμάτων το σχολικό έτος 2013- 14

Συγκεκριμένα, το σχολικό έτος 2013-14 εκπονήθηκαν δυο Διεπιστημονικά Πολιτιστικά Προγράμματα. Γενικός σκοπός του πρώτου Προγράμματος με θέμα “Μαθηματικά και Τέχνες” ήταν να διερευνηθεί η σχέση των Μαθηματικών με πολιτιστικές εκφάνσεις και δράσεις. Ειδικότερα, ως στόχοι του ορίστηκαν να κατανοήσουν οι μαθητές τη σύνδεση της μαθηματικής σκέψης με την καλλιτεχνική, να εντοπίσουν τις μαθηματικές έννοιες στην τέχνη και να γνωρίσουν καλλιτέχνες με επιστημονική δράση και επιστήμονες με καλλιτεχνική δραστηριότητα. Το δεύτερο Πρόγραμμα με θέμα “Παραστατικές Τέχνες και ΜΜΕ” σκοπό είχε να εξοικειωθούν οι μαθητές με τις παραστατικές τέχνες και να αναπτύξουν τις εκφραστικές τους δυνατότητες στο γραπτό και προφορικό λόγο. Ειδικότερους στόχους είχε να καλλιεργηθεί το αισθητικό κριτήριο των μαθητών, να αναπτυχθούν οι εκφραστικές δυνατότητές τους, να εξοικειωθούν με την πολιτιστική δημιουργία και να παράγουν οι ίδιοι σχετικά κείμενα.

Στο πρώτο Πρόγραμμα με θέμα “Μαθηματικά και Τέχνες” πίνακες των Albers, Escher και Kandinski μας οδήγησαν σε ανάλογη έρευνα. Συγκεντρώσαμε τα έργα που υπήρχαν στα εγχειρίδια της Γεωμετρίας και ζητήθηκε από τους μαθητές να βρουν στοιχεία για τους καλλιτέχνες, τα έργα τους και τη σχέση αυτής της καλλιτεχνικής σπουδής με τα μαθηματικά. Για τη διεύρυνση των σχετικών εμπειριών των μαθητών, καλέσαμε τους ακόλουθους:

Αρχικά, επισκέφθηκε το σχολείο μας ο Αργύρης Ρήμος. Σπουδάζει ζωγραφική, στη σχολή καλών τεχνών Φλώρινας. Με πολλές δράσεις στο ενεργητικό του κατάφερε και προσανατόλισε τη συζήτηση στη σχέση της ζωγραφικής με τη γεωμετρία, με τις μετρήσεις, με την αίσθηση της απόστασης, με την οπτική γωνία και στο πώς και γιατί αποδίδουμε τα πρόσωπα και τα τοπία.

Έπειτα, η τεχνολογία μας εξυπηρέτησε και μέσω skype μιλήσαμε με την Ευτέρπη Θεοδώρου, που ζει στο Λονδίνο- η οποία τελικά όταν ήρθε στην Ελλάδα, μας επισκέφτηκε κιόλας. Έχει μεταπτυχιακό δίπλωμα στην Παιδαγωγική. Η μεταπτυχιακή της εργασία αφορά τη δημιουργία ενός εκπαιδευτικού πακέτου για τη διδασκαλία της γεωμετρίας μέσα από υλικό της λαϊκής παράδοσης διαφόρων λαών, τη «Γεωμετρία από όλο τον κόσμο» και τη δοκιμή αυτού του υλικού στην τάξη με διάφορες περιπτώσεις εκπαιδευτικών. Για αυτή τη σχέση της τέχνης με τα μαθηματικά μίλησε και στους μαθητές μας. Είναι υποψήφια διδάκτωρ στη διδακτική των μαθηματικών και στη συγγραφική ομάδα των διδακτικών εγχειριδίων των μαθηματικών της Γ´Δημοτικού και αυτό έδωσε την ευκαιρία στα παιδιά να συζητήσουν και για τη συγγραφή εγχειριδίων, τη διαδικασία και τις προθέσεις των συγγραφέων.

Ο Νικόλαος Φαχαντίδης είναι Αναπληρωτής Καθηγητής στο Τμήμα Μηχανικών Πληροφορικής και Τηλεπικοινωνιών της Πολυτεχνικής Σχολής του Π.Δ.Μ. και Υπεύθυνος του Εργαστηρίου Εκπαιδευτικής Ρομποτικής του ΠΤΔΕ. Η Ρομποτική (Robotics) είναι κλάδος της τεχνολογίας που ασχολείται με τη σχεδίαση, την ανάπτυξη και τη μελέτη ρομπότ. Με lego οι μαθητές σχεδίασαν, κατασκεύασαν και προγραμμάτισαν ρομπότ και το οδόμετρο του Ήρωνα, του πρόδρομου του αυτοματισμού. Μέτρησαν αποστάσεις με αυτό και μάθανε πώς μετριέται η κίνηση- Μάθανε να δουλεύουν ένα GPS της αρχαιότητας.

Επιστέγασμα η εκδρομή μας στη Βουδαπέστη. Μέσα σε όλα, οι μαθητές είχαν την ευκαιρία να δουν από κοντά τον πίνακα από το βιβλίο Γεωμετρίας Α΄ και Β’ Λυκείου που αποτελεί μέρος της σειράς του Albers- «Φόρος τιμής στο τετράγωνο», όπως και άλλα έργα με γεωμετρικά σχήματα ή με την ευθεία. Η σπουδή του στα έργα αυτά αφορά και την αίσθηση του χρώματος: Ο Josef Albers σημείωσε ότι το ίδιο χρώμα σε δύο διαφορετικά φόντα φαίνεται σαν δύο διαφορετικά χρώματα. Κατά την αλληλεπίδραση των χρωμάτων, οι χρωματικές ιδιότητες μιας επιφάνειας επηρεάζονται από τις ιδιότητες του φόντου της και γενικότερα από τα χρώματα που την περιβάλλουν, με αποτέλεσμα να δημιουργούνται οπτικές απάτες και ψευδαισθήσεις.

Στο Πρόγραμμα για τις Παραστατικές Τέχνες και τα ΜΜΕ εργαστήκαμε σχεδόν παράλληλα με τις δράσεις της πρακτικής άσκησης του ΠΜΣ της Δημιουργικής Γραφής, καθώς χρησιμοποιήσαμε συνεργάτες και φοιτητές του Τμήματος. Θέατρο, κινηματογράφος, τηλεόραση, ραδιόφωνο.  Σενάριο, σκηνοθεσία, συνεντεύξεις, εκπομπές. Και για την ακρίβεια:

Ο Γιώργος Φειδάς των «Singles» και του «Ουκ αν λάβοις παρά του μη έχοντος». Με σπουδές Νομικής αρχικά και σεναρίου σε Λονδίνο και Νέα Υόρκη έπειτα, με τα παραπάνω γνωστά σήριαλ στο ενεργητικό του, διατηρεί τον πολυχώρο έκφρασης Studio 500, εργαστήριο υποκριτικής και γραφής και διδάσκει στο μεταπτυχιακό πρόγραμμα "Δημιουργική Γραφή" του ΠΔΜ. Οι μαθητές μάθανε πώς γράφονται οι ιστορίες, πώς χτίζονται οι χαρακτήρες μέσα σε αυτές, γράψανε για τους χαρακτήρες και έπαιξαν κείμενα, έτοιμα για το επόμενο σήριαλ, στο οποίο και θα συμμετέχουν φέτος.

Ο Κώστας Χαραλάμπους της «Αγάπης στα 16» και της «Δεμένης Κόκκινης Κλωστής» σπούδασε Ναυπηγική (Ε.Μ.Π.), Ιστορία Ευρωπαϊκού Πολιτισμού (Ε.Α.Π.) και Σκηνοθεσία (Σχολή Σταυράκου). Έχει σκηνοθετήσει περισσότερα από 100 ντοκιμαντέρ για τα εθνικά κανάλια και 5 μικρού μήκους ταινίες. Πολλές από τις δουλειές του έχουν επιλεγεί και προβληθεί σε μεγάλα ευρωπαϊκά κανάλια. Με την πρώτη του μεγάλου μήκους ταινία «Αγάπη στα 16», τιμήθηκε με το Κρατικό Βραβείο πρωτοεμφανιζόμενου σκηνοθέτη στο φεστιβάλ Θεσσαλονίκης το 2004, και με Ειδική μνεία από το διεθνές φεστιβάλ Ολυμπίας το 2005. Με την «Δεμένη Κόκκινη Κλωστή» συζητήθηκε πολύ η προσέγγισή του στον Εμφύλιο πόλεμο. Ο σκηνοθέτης μίλησε στους μαθητές για την ιστορία του Κινηματογράφου και συζήτησαν για θέματα σκηνοθεσίας και γυρισμάτων των ταινιών.

Ο Φάνης Τοψαχαλίδης με σπουδές ως Ηλεκτρονικός με ειδίκευση στην τηλεόραση και στο ψηφιακό μοντάζ, σπουδές σκηνοθεσίας Bsc και Μεταπτυχιακές σπουδές στην Αγγλία στον τομέα των New Media (MA) και του video editing. Η ταινία του «Το μήλο του Σαμαρείτη» προβλήθηκε σε πολλά φεστιβάλ στην Ελλάδα και το εξωτερικό και διακρίθηκε στο Διεθνές φεστιβάλ ψηφιακού κινηματογράφου Αθήνας και στο φεστιβάλ φανταστικού κινηματογράφου. Μετά τη προβολή της ταινίας οι μαθητές με το σκηνοθέτη συζήτησαν το θέμα της (επιπτώσεις οικονομικής κρίσης), αλλά και θέματα σκηνοθεσίας και κινηματογράφου.

Ο Χριστόδουλος Κοτσίνας, θεατρολόγος, αναπληρωτής καθηγητής στην Πτολεμαΐδα, διαθέσιμος όποτε τον ζητήσαμε. Ξεκίνησε θεατρικό παιχνίδι με τα παιδιά, βοήθησε και βοηθάει στις πρόβες του θεατρικού μας, και γύρισε ένα σύντομο βίντεο με θέμα τον αποκλεισμό μαθητών. Πρωτόγνωρη εμπειρία τα γυρίσματα, παίξανε μαθητές, καθηγητές και γονείς.

Οι δράσεις επεκτάθηκαν και στη λογοτεχνική γραφή. Συγκεκριμένα, στο πλαίσιο του μαθήματος της Λογοτεχνίας στην Α΄ Λυκείου διαβάσαμε το ποιητικό έργο «Σε βρίσκει η ποίηση» του Τίτου Πατρίκιου. Οι μαθητές απάντησαν στον ποιητή με στίχους που κατέληγαν με το «Εκεί σε βρίσκει η ποιηση» μιλώντας για την καθημερινότητά τους, τον έρωτα, τη φιλία, το ποδόσφαιρο. Τα διαβάσαμε και τα συζητήσαμε. Και μια ομάδα μαθητών πήρε τα κείμενα των συμμαθητών τους πρότειναν συγκεκριμένες βελτιώσεις εύστοχες, λειτουργικές, αποτελεσματικές με βάση τις συζητήσεις. Και προέκυψαν μαθητικά ποιήματα που τα γράψαμε, τα πήγαμε στον κ. Πατρίκιο και εκδόθηκαν σε βιβλίο μαζί με την ποιητική παραγωγή μιας ακόμα δράσης με ποιήτρια, που θα παρουσιαστεί παρακάτω.

Και στο τέλος της σχολικής χρονιάς, στην εκδρομή μας στη Θεσσαλονίκη αποφασίσαμε να επισκεφτούμε και ραδιοφωνικό σταθμό. Πρώτα, ο Λευτέρης Μαρόγλου, γνωστή φωνή του ραδιοφώνου της Θεσσαλονίκης εδώ και δεκαετίες, μίλησε στους μαθητές για την ιστορία των ερτζιανών και για το επάγγελμα του ραδιοφωνικού παραγωγού. Η Μαρία Στύλου και ο Σταύρος Μύθος του Ερωτικού fm φιλοξένησαν για χάρη μας τον Πάνο Μουζουράκη σε πρωινή εκπομπή στην οποία συμμετείχαν και οι μαθητές μας.

Και έπειτα ποίηση πάλι, με τη Νίκη Χαλκιαδάκη -“Ανάσκελη με πυρετό” και Video Art- γκουκλάρετε την Κίρκη της να την δείτε. Η Νίκη απόφοιτη του ΠΜΣ Δημιουργική Γραφή,  πλέον μετοικήσασα στην Αγγλία, φιλόλογος κατ’ επάγγελμα, ποιήτρια κατά φύσιν, με ποικίλες διακρίσεις και υποψήφια και για τα φετινά Κρατικά Βραβεία ποίησης, μίλησε με τους μαθητές για τα ανάποδα παραμύθια και για τα ποιήματα τα βγαλμένα από παραμύθια και γράψανε για τους δικούς τους παραμυθικούς ήρωες. 


2. Υλοποίηση πολιτιστικών προγραμμάτων το σχολικό έτος 2014-15

Το 2014- 15 συνεχίστηκε το Πρόγραμμα «Μαθηματικά και Τέχνες» με ειδική ενασχόληση με το έργο του Kadinski και ξεκίνησε ένα νέο Πρόγραμμα με τίτλο «Δημιουργική Γραφή».
Στο πλαίσιο της ενασχόλησης με τη Δημιουργική Γραφή, αποφασίσαμε να δούμε τη δημιουργια τηλεοπτικής σειράς όχι μόνο στο πλαίσιο της σεναριακής γραφής, αλλά και της σκηνοθεσίας και των γυρισμάτων. Συγκεκριμένα, επισκεφθήκαμε το στούντιο των γυρισμάτων της τηλεοπτικής σειράς Μάνα Χ Ουρανού, με σεναριογράφο τον Γιωργο Φειδά και σκηνοθέτη τον Αντρέα Μορφονιό, και οι μαθητές μας και μεις συμμετείχαμε σε γυρίσματα του 25ου επεισοδίου και μετά το τέλος των γυρισμάτων συζήτησαμε με τους συντελεστές τόσο για το σενάριο, όσο και για τη σκηνοθεσία στην τηλεόραση. Εξάλλου, ήδη στο προηγούμενο σχολικό έτος τα παιδιά έπαιξαν ορισμένους από τους ρόλους της σειράς όταν αυτή βρισκόταν ακόμη στο στάδιο του σεναρίου.
Το πώς ετοιμάζονται και λειτουργούν οι τηλεοπτικές εκπομπές παρακολουθήσαμε και κατά την επίσκεψή μας στον τηλεοπτικό σταθμό  Star,  όπου ξεναγηθήκαμε στους χώρους του σταθμού και των ζωντανών εκπομπών, συζητήσαμε με δημοσιογράφους για την παραγωγή και γραφή των ειδήσεων και παρακολουθήσαμε από κοντά την πρωινή ζωντανή εκπομπή της Πόπης Τσαπανίδου. Μπαίνοντας στην αίθουσα του κοντρόλ οι μαθητές είδαν πως δημιουργείται μια ζωντανή ειδησεογραφική εκπομπή και με ποιο τρόπο παρουσιάζονται οι ειδήσεις. Με τον τρόπο αυτό αποκόμισαν παραστάσεις, κυρίως οι μαθητές της Β Λυκείου, που είχαν να κάνουν με το κεφάλαιο  «Είδηση» στο βιβλίο της Έκφρασης – Έκθεσης.
Η εκδρομή μας στην Αθήνα μας έδωσε την ευκαρία να επισκεφθούμε τις εκδόσεις Γαβριηλίδη. Στον χώρο αυτό οι μαθητές μας είχαν την ευκαιρία να ενημερωθούν για τις τυπογραφικές τεχνικές και την ιστορία του βιβλίου.
Στον ίδιο χώρο είχαμε προγραμματίσει συνάντηση με τον Τίτο Πατρίκιο, ο οποίος μίλησε εκτενώς με τους μαθητές μας για την ποίηση· ασχολήθηκε με την θέση της λέξης στην ποίηση, την περιπέτεια της γραφής, το ρόλο του ποιητή και της ποίησης στην κοινωνία και στα γράμματα. Είχε ήδη λάβει από τους μαθητές μας τευχίδιο με τα ποιήματά τους με θέμα “Σε βρίσκει η ποίηση”, τα διάβασαμε, και συζήτησαμε μαζί του για αυτά. Με τον τρόπο αυτό οι μαθητές για πρώτη φορά γνώρισαν έναν ποιητή που ποιήματά του συναντούν στα βιβλία της νεοελληνικής λογοτεχνίας.  
Στην Αθήνα και πάλι, επιλέξαμε να παρακολουθήσουμε το θεατρικό “Friends Manifest”, με τον Ζήση Ρούμπο και τον Γιώργο Κρήτο, γραμμένο από τον πρώτο, και είχαμε τη δυνατότητα να μιλήσουμε μαζί του μετά το τέλος της παράστασης για την πλοκή του έργου, την κατασκευή των χαρακτήρων και την θεατρική γραφή.
Οι γνώσεις για τη θεατρική γραφή ενισχύθηκαν με την θεωρητική  και εμπειρική προσέγγιση που ακολούθησε με την εισήγηση του θεατρικού συγγραφέα Δημήτρη Ψαθόπουλου, βραβευμένου από το ΚΘΒΕ, που επισκέφθηκε το σχολείο μας. Οι  μαθητές μας είχαν την ευκαιρία να γράψουν μικρά θεατρικά έργα και να κατανοήσουν τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί η θεατρική γραφή καθώς και τις ιδιαιτερότητές της.
Η ενασχόληση με την ποίηση συνεχίστηκε· η προσέγγιση της Εύας Μπατσαρά περί λίμερικ έδωσε την ευκαιρία στους μαθητές μας να γνωρίσουν ειδικές ποιητικές δομές και να γράψουν αναλόγως. Έγραψαν λίμερικ κατά βούληση και στο στόχαστρό τους βρέθηκαν πολιτικοί, πρόσωπα της επικαιρότητας, αλλά και καθηγητές. Ακόμα, οι φοιτητές του μεταπτυχιακού μας Γιώργος Αντωνόπουλος και Βασιλης Μόσχος ασχολήθηκαν με την ποιητική γραφή και ειδικότερα με τα μέτρα και τη στιχουργική και ζήτησαν από τους μαθητές μας να γράψουν πάνω σε συγκεκριμένες μορφές.
Η ενότητα περί αγάπης και έρωτος στη Νεοελληνική Γλώσσα της Α’ Λυκείου έδωσε αφορμή για μια άλλη γραφή, με την αξιοποίηση του μεταφορικού λόγου και της σύντομης διατύπωσης. Οι μαθητές πειραματίστηκαν να συμπληρώσουν τη φράση ‘Αγάπη είναι…’
Ακόμα, οι μαθητές είχαν την ευκαιρία να γνωρίσουν τον γερμανόφωνο, εβραϊκής καταγωγής συγγραφέα Φραντς Κάφκα και το έργο του «Μεραμόρφωση». Αφού αναγνώστηκε το έργο, οι μαθητές έγραψαν ένα διήγημα, αλλάζοντας τον αφηγητή. Πιο συγκεκριμένα, κλήθηκαν να μεταμορφώσουν την αδερφή του πρωταγωνιστή Γρηγόρη Σάμσα και να γράψουν ένα διήγημα με την ίδια πρωταγωνίστρια. Στο πλαίσιο της εκδρομής μας στην Πράγα επισκεφθήκαμε και το Μουσείο Κάφκα, όπου οι μαθητές είχαν την ευκαιρία να γνωρίσουν τη ζωή και το έργο ενός από τους πιο σημαντικούς λογοτέχνες του 20ου αιώνα
Το σχολείο μας επισκέφτηκαν και οι φοιτητές του προγράμματος μεταπτυχιακών σπουδών Δημιουργικής Γραφής Γιώργος Σπυράκης, Εύη Σκουληκάρη και Αγγελίνα Ορνστέιν. Ο πρώτος έχοντας ήδη εκδώσει το πρώτο του βιβλίο “Μικρές φοβίες” μίλησε για τις ιστορίες τρόμου και όλοι μαζί συζήτησαν μαζί με τους μαθητές για την γραφή και την ποίηση.
Στο πλαίσιο του προγράμματος “Μαθηματικά και Τέχνες” μας δόθηκε η ευκαιρία να  μελετήσουμε το βιβλίο “Ο θείος Πέτρος και η εικασία του Γκολντμπαχ”, να μιλήσουμε για τη μαθηματική λογοτεχνία και να ασκήθουμε σε ανάλογη γραφή· αφού δόθηκε στους μαθητές ένας μαθηματικός γρίφος προς επίλυση, μετά ζητήσαμε να γράψουν ένα διήγημα με πρωταγωνιστή κάποιον που είχε ως στοχο την επιλυση ενός μαθηματικού προβλήματος.
Το επιστέγασμα όλων αυτών ήταν να ασχοληθούν οι μαθητές μας επισταμένως με τη γραφή σε πολλά επίπεδα και να διαγωνιστούν στον 1ο μαθητικό διαγωνισμό δημιουργικής γραφής, όπου και βραβεύτηκαν τοσο για τα ποίηματα που απέστειλαν, όσο και για τα διηγήματα και να διακριθούν με την πρώτη και μοναδική για Λύκειο θέση για την ταινία τους με θέμα “Δεν είμαστε ίδιοι, δεν είμαστε μόνοι”. 


Τα αποτελέσματα

Πρώτον, συνεργάστηκαν οι μαθητές μεταξύ τους. Ο καθένας σε αυτό που είναι καλύτερος. Και οι μαθητές που είχαν περιθωριακό ρόλο βρήκαν φωνή. Και πρωταγωνίστησαν. Και στην ποίηση και στο θέατρο και στην ταινία. Μάθανε να ακούν τη γνώμη των συμμαθητών τους, να συζητάν απόψεις για τις αστοχίες τους στη γραφή π.χ., να σέβονται ακόμα και το «δεν είναι ποίημα αυτό, άλλαξε αυτή τη λέξη».

Συνεργάστηκαν οι καθηγητές μεταξύ τους, τα μαθηματικά βρήκαν τη φιλολογία- και η φιλολογία τα μαθηματικά- μα δεν είναι ποίηση τα μαθηματικά εξάλλου;

Συνεργάστηκαν οι καθηγητές με τους μαθητές- σε άλλο επίπεδο. Άλλες είναι οι σχέσεις στην πρόβα του θεατρικού, στη συγγραφή ποιημάτων, στο μικρόφωνο του ερωτικού, στην πρόβα του Φειδά. Άλλα θεμελιώνονται, άλλα λέγονται, άλλα μένουν. 

Το σχολείο συνεργάστηκε με φορείς και με φυσικά πρόσωπα, με δημιουργούς του εφαρμοσμένου πολιτισμού. Εκμεταλλεύτηκε πολύτιμες προσωπικές γνωριμίες, οι οποίες μας πρόσφεραν γνώσεις για τεχνικές και δράσεις. Οι εργάτες της τέχνης και του πολιτισμού ξέρουν να κατευθύνουν σε αυτά πιο στοχευμένα, να εντοπίζουν ταλέντα, να δείχνουν δρόμους, να επιμένουν στην προσωπική προσπάθεια και το διάβασμα. Οι μαθητές πιο εύκολα ρωτάνε τους ειδικούς και περιμένουν ιδέες. Και τελικά ακούν το ελκυστικό, «Όταν τελειώσεις το σχολείο, πάρε με τηλέφωνο- θέλω τέτοιον τεχνικό ήχου σαν εσένα». Ή και το «Πρώτη Λυκείου πάει αυτός που το έγραψε αυτό; είναι ποιητής, το ξέρει;»

Δεύτερον, πέρα από τη συνεργασία, δόθηκε στον κάθε μαθητή η ευκαιρία και η αφορμή να ερευνήσει τα ταλέντα του, να δουλέψει πάνω σε πράγματα που δεν είχε ξαναδεί, να σκεφτεί και να δει κριτικά δουλειές καλλιτεχνικές και μάλιστα ενώ δεν είχε πριν ανάλογες εμπειρίες.  Η αλληλεπίδραση με τις τέχνες, με τη  μουσική, με την ποίηση, το γράψιμο, το διάβασμα ποίησης, τραγουδιών και σεναρίου, μας οδήγησε σε συζητήσεις, όπου διαπιστώσαμε, ποιες είναι οι κλίσεις, οι επιθυμίες, οι αγάπες του κάθε μαθητή.

Να τονιστεί εμφατικά πως αυτά υλοποιήθηκαν μέσα σε ένα μαθητικό σύνολο μιας τοπικής κοινωνίας. Οι μαθητές μετά την ολοκλήρωση των Προγραμμάτων συμπλήρωσαν ερωτηματολόγια με τα οποία θελήσαμε να διερευνήσουμε τόσο το προφίλ των μαθητών, όσο και τις απόψεις τους για τις δράσεις και την αποτελεσματικότητά τους (Κατσίλλης 2002 και 2006).  Με αυτά διαπιστώσαμε πως περίπου οι μισοί μαθητές έχουν πατέρα γεωργό και μητέρα που ασχολείται με οικιακά και μένουν σε χωριό.  Τo 1/3 των μαθητών έχουν γονέα εργαζομενο στο ΔΕΗ. Το 47% των μαθητών απάντησε πως έχει πάει κάποιες φορές στο θέατρο και το 33% σπάνια. Το 46% έχει πάει σπάνια σε κινηματογράφο, το 23% ποτέ και ένα άλλο 23% κάποιες φορές. Μόλις ένα 7% δηλώνει πως πάει πολύ συχνά σε συναυλίες και το 29% συχνά, ενώ ένα 36% κάπου κάπου. Ένα ακόμα 29 % δηλώνει πως σπάνια πηγαίνει σε συναυλίες. Το 40% κάποιες φορές έχει πάει σε  μουσείο, το 20% συχνά και το 27% σπάνια. Το 13% δεν έχει πάει ποτέ σε αρχαιολογικό χώρο και το 40% κάποιες φορές, ενώ μόλις 7% πάει πολύ συχνά. 42% των μαθητών δεν έχει πάει ποτέ σε έκθεση ζωγραφικής και το 33% πηγαίνει πολύ σπάνια. Οι πολιτιστικές εμπειρίες των μαθητών φτωχές και υποτυπώδεις, το οικογενειακό και κοινωνικό περιβάλλον με συγκεκριμένους προσανατολισμούς και στοχεύσεις.

Το 74% των μαθητών θεωρούν πως τα προγράμματα βοήθησαν πολύ έως πάρα πολύ στην καλλιέργεια της κριτικής σκέψης και το υπόλοιπο 26% πως βοηθάνε αρκετά σε αυτό. το 60% πως προωθούν πάρα πολύ την κατανόηση πολιτιστικών αγαθών. Το 73% δηλώνει πως οι πολιτιστικές δράσεις συνέβαλλαν στον εμπλουτισμό της αισθητικής εμπειρίας πολύ έως πάρα πολύ. Το 93% των μαθητών υποστήριξαν πως σε πάρα πολύ μεγάλο βαθμό οι πολιτιστικές δράσεις τους επέτρεψαν να έρθουν σε επαφή με νέες εμπειρίες.

Επιπλέον, δόθηκε η ευκαιρία στους εκπαιδευτικούς να καλύψουν ελλείμματα του εκπαιδευτικού συστήματος όχι μόνο σε γνωστικό επίπεδο, αλλά και σε θέματα προώθησης των εντοπισμένων ταλέντων, των παιδιών με ξεχωριστές ικανότητες, ανεξάρτητα από την σχολική τους επίδοση. Οι μαθητές εξάλλου λειτουργούν με μεγαλύτερη άνεση και ευκολία, όταν γνωρίζουν πως δεν θα βαθμολογηθούν για την προσπάθειά τους και η θέση τους μέσα στο πρόγραμμα δεν εξαρτάται από τη γνωστική τους συγκρότηση και μόνο, αλλά και από άλλες διαπροσωπικές και συνεργατικές σχέσεις, όπως και από την ανάδειξη των ικανοτήτων και των ταλέντων τους.

Σε γενικές γραμμές παρατηρήσαμε πως η ανταπόκριση των μαθητών μας στα πολιτιστικά δρώμενα ήταν κάτι περισσότερο από την αναμενόμενη. Είχαμε εξ αρχής δυσκολίες- ας υπολογίσουμε πού βρίσκεται το σχολείο και πως και μόνο η μετακίνηση των καλεσμένων μας απαιτούσε τρόπο, χρόνο και έξοδα. Το σχολείο είναι μικρό και χρειαζόμασταν τη συνεργασία όσο γίνεται περισσότερων συναδέρφων, για να μπορέσει να ενταχθεί στο σχολικό πρόγραμμα κάθε δράση, και μαθητές με καλή πρόθεση και κέφι. Θελήσαμε να φέρουμε μια άλλη διάθεση και μια άλλη πνοή σε ένα μικρό σχολείο στην άκρη της χώρας.

Η γνώση είναι μία από τις μεγαλύτερες απολαύσεις στη ζωή. Είναι διασκέδαση, δημιουργικότητα, φαντασία, ενθουσιασμός, περιέργεια. Είναι παιχνίδι. Θέλαμε να φυτέψουμε στα παιδιά τη χαρά του να μαθαίνεις, να επισκέπτεσαι ένα μουσείο, να παρακολουθείς μία παράσταση, να διαβάζεις ποίηση, να ψάχνεις πηγές σε μία βιβλιοθήκη, να κάμεις μία έρευνα και να σου αποδίδει ένα αποτέλεσμα. Για να μην κατηγορούμε τα σχολεία μας για όλα όσα δεν μας έμαθαν. Για τις πόρτες που δεν μας άνοιξαν. Για το χάσιμο της ευκαιρίας. Για την αποτυχία τους στο να δείξουν σε ένα μικρό παιδί, πόσο υπέροχο είναι το ταξίδι της ζωής. Θέλουμε να μιλάμε για το σχολείο, μιλώντας και για τη δημιουργικότητα, για τα ταλέντα, για τη μοναδικότητα και την ποικιλότητα στους μαθητές μας, για την έμπνευση.

 

Βιβλιογραφία

Κατσίλλης, Ι.Μ. (2002). Περιγραφική Στατιστική. Gutenberg.Αθήνα.
Μπαγάκης, Γ. (Επιμέλεια) (2001) Εμπειρίες και σκέψεις εκπαιδευτικών για τα ... Πολιτιστικά, Περιβαλλοντικά, Comenius, Κινητικότητα. Αθήνα: Mεταίχμιο
Μπαγάκης, Γ. (Επιμέλεια) (2000) Προαιρετικά εκπαιδευτικά προγράμματα στη σχολική εκπαίδευση. Αθήνα: Mεταίχμιο
Σπυροπούλου Δ, Βαβουράκη Αγ. Κούτρα Χρ. Λουκά ΕΛένη, Μπούρας Σαρ. Καινοτόμα προγράμματα στην εκπαίδευση,  Ανακτήθηκε από http://semiotics.nured.uowm.gr/pdfs/FOTOPOULOS_APA_Panagiotakopoulos.pdf στις 20 Αυγούστου 2014.
Σπυροπούλου Δ. , Αναστασάκη Αν., Δεληγιάννης Δημ., Κούτρα Χρ., Λουκά Ελ., Μπούρας Σαρ. Καινοτόμα προγράμματα στην εκπαίδευση, Ανακτήθηκε απόhttp://www.pi-schools.gr/download/programs/erevnes/ax_poiot_xar_prot_deft_ekp/poiot_ekp_erevn/s_197_240.pdf  στις 20 Αυγούστου 2014.
Σπυροπούλου Δ. , Αναστασάκη Αν., Δεληγιάννης Δημ., Κούτρα Χρ., Λουκά Ελ., Μπούρας Σαρ. Καινοτόμα προγράμματα στην εκπαίδευση, Ανακτήθηκε από http://www.pi-schools.gr/download/publications/epitheorisi/teyxos13/069-083.pdf στις 22 Αυγούστου 2014.
Vernon, P.E.(1989). «The nature-nurture problem in creativity», in Glover, J.A., Ronning, R.R., and C.R. Reynolds. Handbook of Creativity. Plenum Press. New York
Τριλιανός, Αθ. (1997). Η κριτική σκέψη και η διδασκαλία της. Τελέθριον. Αθήνα.
Σχεδιασμός και υλοποίηση προγραμμάτων σχολικών δραστηριοτήτων για το σχολικό έτος 2012-2013, Ανακτήθηκε από http://ima-edu.webnode.gr/products/%CF%83%CF%87%CE%B5%CE%B4%CE%B9%CE%B1%CF%83%CE%BC%CE%BF%CF%83-%CE%BA%CE%B1%CE%B9-%CF%85%CE%BB%CE%BF%CF%80%CE%BF%CE%B9%CE%B7%CF%83%CE%B7-%CF%80%CF%81%CE%BF%CE%B3%CF%81%CE%B1%CE%BC%CE%BC%CE%B1%CF%84%CF%89%CE%BD-%CF%83%CF%87%CE%BF%CE%BB%CE%B9/ στις 22 Αυγούστου 2014.