ΛΕΞΗtanil
τ.1

Μουσεία για τους ποιητές


Βασίλης Ρούβαλης

Μία από τις πιο ενδιαφέρουσες ειδήσεις που αφορούν τον συγγραφικό χώρο είναι η δωρεά της κατοικίας του ποιητή Νίκου Γκάτσου για την αξιοποίησή της ως μουσείο. Το γεγονός ανακοινώθηκε πρόσφατα από τον Δήμο Τρίπολης δημιουργώντας προσδοκίες για την έναρξη μιας νέας πολιστικής συνθήκης, άγνωστης εν γένει στην Ελλάδα.

Ο Γκάτσος γεννήθηκε στην Ασέα Αρκαδίας, ένα μικρό γραφικό χωριό στον ορεινό όγκο της Πελοποννήσου. Το σπίτι του αποτέλεσε σημείο δημιουργικής αναφοράς μέσα από τις παιδικές αναμνήσεις του ενώ, παράλληλα, ήταν ένα καταφύγιο για τον ίδιο ως ενήλικα και πια καταξιωμένο στον χώρο της λογοτεχνίας και της στιχουργίας.

Το σπίτι περιήλθε στους οικείους του, μετά τον θάνατό του (1911-1992). Πέρασαν χρόνια έως ότου ωριμάσουν οι συνθήκες και υπάρξουν οι σχετικές συνεννοήσεις για τον σχεδιασμό μιας σειράς ενεργειών υπέρ της δημιουργίας ενός μουσείου που θα αφορά τον συγγραφέα και τον άνθρωπο Γκάτσο. Το ευτύχημα είναι ότι όλοι συμφωνούν, τόσο οι δωρητές όσο και η δημοτική αρχή, ότι είναι μια αληθινή ευκαιρία η ανάδειξη ενός σπουδαίου προσώπου στον τόπο καταγωγής του.

Για να επιτευχθεί ετούτο, πρέπει να ακολουθηθούν μερικά σχεδιαστικά βήματα, ανάλογα με την ευρωπαϊκή εμπειρία: η Ελλάδα είναι ουραγός στη διαχείριση χώρων μνήμης και προβολής των σύγχρονων καλλιτεχνών, σ’ αντίθεση με άλλες χώρες, όπως η Ισπανία, η Γαλλία και η Ιταλία. Δεν υπάρχει ξεκάθαρο νομικό πλαίσιο μα ούτε και πρόβλεψη θεσμική για ό,τι αφορά τα σπίτια, τις βιβλιοθήκες, το αρχειακό υλικό που αφήνουν συγγραφείς μετά την αποδημία τους. Κι ενώ, για παράδειγμα στην Ιταλία, δια νόμου συστήνεται άμεσα ένα ινστιτούτο μελέτης, διαχείρισης και προβολής του έργου σημαντικών λογοτεχνών της χώρας, με αυτόματη καταχώρηση πνευματικών δικαιωμάτων και συγγραφικού αρχείου από τους συγγενείς προς το υπουργείο Πολιτισμού, στα καθ’ ημάς δεν υφίσταται καν ως σκέψη ή φαντασίωση κάτι τέτοιο…

Η περίπτωση του Νίκου Γκάτσου δεν είναι μοναδική. Υπάρχουν ανάλογες δωρεές, όπως εκείνη της οικογένειας του Γιάννη Ρίτσου στη Μονεμβασία (που είναι ένα στολίδι για την όμορφη καστρόπολη) ή το νεοκλασικό οίκημα που έζησε ο Κωστής Παλαμάς στην περιοχή της Ακρόπολης (αλλά βρίσκεται υπό κατάρρευση). Με αυτή την αφορμή πάντως δίνεται το έναυσμα για μια συνολική αναπροσαρμογή της ελληνικής πολιτιστικής πολιτικής. Η διευθέτηση της σύγχρονης κληρονομιάς αφορά τις τωρινές μα και, κυρίως, τις προσεχείς γενιές. Βάσει της πρακτικής που ακολουθείται σε άλλες χώρες με ανάλογου διαμετρήματος πολιτιστική δημιουργία σε βάθος χρόνου, κρίνεται επιβεβλημένη η πρωτοβουλία και τοποθέτηση της πολιτείας στο θέμα αυτό.