ΛΕΞΗtanil
τ.1

Βασίλης Παπαθεοδώρου: «Οι φοιτητές, εχέγγυο για τη φιλαναγνωσία στα σχολεία»


Λεξητανίλ


Ο Βασίλης Παπαθεοδώρου γεννήθηκε το 1967 στην Αθήνα. Τελείωσε τη Γερμανική Σχολή Αθηνών και σπούδασε μεταλλουργός και χημικός μηχανικός στο ΕΜΠ, ενώ έκανε μεταπτυχιακά στη Διοίκηση Επιχειρήσεων. Έξι από τα νεανικά και εφηβικά μυθιστορήματά του (Το μήνυμαΟι Εννέα ΚαίσαρεςΧνότα στο τζάμιΣτη διαπασών,Το μεγάλο ταξίδι της κινέζικης πάπιαςΙπτάμενες σελίδες) διδάσκονται στο Πανεπιστήμιο Αιγαίου, στο Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης, σε μετεκπαιδευόμενους δασκάλους. Για τα βιβλία του Χνότα στο τζάμι και Στη διαπασών έχει τιμηθεί δύο φορές με το Κρατικό Βραβείο Παιδικής Λογοτεχνίας (2008, 2010) και δύο φορές με το Βραβείο του περιοδικού Διαβάζω (2008, 2010), ενώ δύο ακόμα μυθιστορήματά του, Οι άρχοντες των σκουπιδιών και Ναι, Βιρτζίνια, υπάρχει Άγιος Βασίλης!, έχουν κερδίσει το Βραβείο του ηλεκτρονικού περιοδικού Ο Αναγνώστης (2013 και 2014 αντίστοιχα). Το 2015 τιμήθηκε με το Βραβείο Βιβλίου Public για το βιβλίο Το ημερολόγιο ενός δειλού. Επίσης έχει αποσπάσει άλλα οκτώ λογοτεχνικά βραβεία για διάφορα έργα του από τον Κύκλο Ελληνικού Παιδικού Βιβλίου, τη Γυναικεία Λογοτεχνική Συντροφιά και τον Κυπριακό Σύνδεσμο Παιδικού και Νεανικού Βιβλίου. Τρία από τα μυθιστορήματά του έχουν συμπεριληφθεί στους ετήσιους καταλόγους White Ravens της Διεθνούς Βιβλιοθήκης Νεότητας Μονάχου με τα διακόσια καλύτερα βιβλία παγκοσμίως. Έχει διατελέσει μέλος σε κριτικές επιτροπές των Κρατικών Βραβείων, του ηλεκτρονικού περιοδικού Ο Αναγνώστης, του Κύκλου Ελληνικού Παιδικού Βιβλίου και της Γυναικείας Λογοτεχνικής Συντροφιάς.


Δεδομένης της ελλιπούς φιλαναγνωσίας στις μικρότερες ηλικίες, τι σημαίνει για έναν συγγραφέα η δοκιμή στον χώρο της παιδικής κι εφηβικής λογοτεχνίας;

Η παιδική κι εφηβική λογοτεχνία είναι από τα πιο δύσκολα είδη. Κι αυτό δεν το λέω σαν κλισέ, όπως ακούγεται πάντα, αλλά επειδή ο συγγραφέας κινείται σε αχαρτογράφητα ύδατα. Κατ’ αρχάς, ανά δύο έτη περίπου αλλάζει το επίπεδο του αναγνωστικού κοινού. Άλλο η Γ-Δ Δημοτικού κι άλλο η Ε-Στ. Έπειτα, κι επειδή μιλάμε για αδιαμόρφωτους, μη συνειδητούς αναγνώστες, με περιορισμένες εμπειρίες ή ακόμα κι ενδιαφέροντα, ακόμα και με την απόλυτη αντίληψη του «μου αρέσει αυτό και τίποτε άλλο», είναι πολύ δύσκολο να πιάσεις πάρα πολλούς ταυτόχρονα. Τουλάχιστον πιο δύσκολο από τη λογοτεχνία ενηλίκων, καθώς η απόρριψη της ανάγνωσης καραδοκεί σε κάθε βήμα. Συνηθίζω να σκέπτομαι γράφοντας για νέους, ότι αν πιάσεις τον παλμό 15χρονου παραβατικού αγοριού, τότε υπάρχει μεγάλη πιθανότητα να έχεις πιάσει κι όλους τους υπόλοιπους, καθώς το εν λόγω αγόρι είναι το πιο δύσκολο είδος αναγνώστη. Συνεπώς είναι μεγάλη πρόκληση να γράψεις κάτι που να ενδιαφέρει πολλούς. Είναι εξαιρετικά εύκολο για τον καθένα να γράψει μια ιστορία δύο σελίδων, που μπορεί να εκδοθεί ως παραμύθι, είναι όμως πολύ δύσκολο να γράψει μια ενδιαφέρουσα ιστορία δύο σελίδων. Και προφανώς, όταν λέω ενδιαφέρουσα, εννοώ για τον τελικό αποδέκτη, το παιδί.


Είσαστε ένας αναγνωρισμένος συγγραφέας, με εργογραφία αλλά και συνεισφορά στο πεδίο αυτό. Ποια συμβουλή δίνετε στα νεότερα παιδιά για ό,τι αφορά τον κόσμο του βιβλίου; Μπορεί το βιβλίο να αντισταθμίσει το "δέλεαρ" της νέας τεχνολογίας;

Δεν ξέρω αν έδινα συμβουλή κατά κύριο λόγο στα παιδιά, πιστεύω ότι οι όποιες συμβουλές πρέπει να απευθύνονται στους εκδοτικούς οίκους και στους συγγραφείς. Να προσέχουν δηλαδή τι βγάζουν. Θυμάμαι παλιότερα ότι στη θέση της νέας τεχνολογίας υπήρχε η τηλεόραση κι ακόμα πιο παλιά το παιχνίδι. Μα, δεν αντιστρατεύεται το ένα το άλλο! Μπορούν να συνυπάρχουν τα πάντα. Γνώμη μου είναι πως το βιβλίο πρέπει να γίνει πιο ανταγωνιστικό, με το να αποβάλλει την εικόνα της βαρετής δραστηριότητας που έχει στα μάτια των παιδιών. Αν κάποιο παιδί διάβαζε 4-5 συνεχόμενα βιβλία, που θα τα έβρισκε συναρπαστικά, τότε πιστεύω πως το στοίχημα θα είχε κερδηθεί. Συνεπώς δεν δαιμονοποιώ την τεχνολογία, ασκώ κριτική σε όλα αυτά τα μη ενδιαφέροντα βιβλία που κυκλοφορούν. Στα παιδιά όμως παρουσιάζεται το εξής φαινόμενο: να έχουν διαβάσει ένα βιβλίο που τα έχει συνεπάρει, αλλά να αρνούνται να διαβάσουν δεύτερο, από τον φόβο μήπως βαρεθούν. Άρα μια «μεγαλόσχημη» συμβουλή που θα τους έδινα είναι να μην τα παρατάνε με την πρώτη.


Μέσω της κρίσης, οικονομικής και κοινωνικής, πιστεύετε ότι και ο συγγραφικός-εκδοτικός ορίζοντας θα εξορθολογιστεί; Τα προηγούμενα χρόνια υπήρξε μια "εκδοτική φούσκα" με αμφίβολης αξίας βιβλία. Είναι μια ευκαιρία τώρα;

Αρχικά πίστευα ότι θα υπήρχε ένας κάποιος εξορθολογισμός, ότι οι εκδοτικοί οίκοι θα ήταν πιο επιλεκτικοί με τους υπό έκδοση τίτλους. Μάλλον διαψεύστηκα. Κι αυτό γιατί έχουν αυξηθεί τόσο οι αυτοεκδόσεις, όσο και οι επί πληρωμή εκδόσεις σε γνωστούς εκδοτικούς. Επιπλέον, όσον αφορά στο παιδικό βιβλίο, παρατηρείται μια εμπορική στροφή προς το σχολείο, βγαίνουν δηλαδή πάρα πολλοί τίτλοι, όπου η θεματολογία και η ανάπτυξη της ιστορίας εξυπηρετεί προβληματικές που αναπτύσσονται στην τάξη. Αυτό συνοδεύεται από έναν υποβόσκοντα συντηρητισμό και διδακτισμό. Η ευκαιρία λοιπόν μέχρι στιγμής έχει χαθεί, το ζήτημα είναι αν θα αντιστραφεί αυτή η τάση, αν θα σπάσει ο κύκλος εκδότες-συγγραφείς-σχολείο, που δεν λαμβάνει υπόψη τους αναγνώστες, δηλαδή τα παιδιά.


Η εμπειρία από το Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα της Δημιουργικής Γραφής στη Φλώρινα, τι αποκομίζει; Διακρίνετε κάποια θετικά πρόσημα για τη φιλαναγνωσία στα σχολεία μέσω της δημιουργικής γραφής και των εξειδικευμένων εκπαιδευτικών που παρακολουθούν το μεταπτυχιακό;

Το Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα Δημιουργικής Γραφής στη Φλώρινα είναι ένα πρόγραμμα υψηλής προστιθέμενης αξίας και υψηλού κύρους. Αυτό οφείλεται στη δομή του, στους διδάσκοντες, στα μαθήματα, στο επίπεδό του (το μόνο μεταπτυχιακό σε αυτή την κατεύθυνση), αλλά και στους φοιτητές του, που συνειδητά το επιλέγουν να το παρακολουθήσουν, όντας δύσκολο (και πολυέξοδο) να πηγαίνουν στη Φλώρινα. Προσωπικά δεν θα το σύγκρινα με κάτι άλλο εντός Ελλάδας, είναι κάτι μοναδικό. Συνεπώς η κατάρτιση των φοιτητών, η εμπειρία τους, οι εργασίες που κάνουν, αποτελούν για μένα εχέγγυα για καλύτερη προσέγγιση της φιλαναγνωσίας στα σχολεία και γενικά. Κοινώς, σε σχέση με συναδέλφους τους, θεωρώ ότι έχουν μεγαλύτερη (και καλύτερη) εξειδίκευση σε ορισμένους τομείς εκπαίδευσης.


Περιγράψτε 2 και 2 σημεία (θετικά-αρνητικά) που παρατηρούνται στη σύγχρονη ελληνική βιβλιογραφία για το νεανικό κοινό.

Κατά τη γνώμη μου δεν τίθεται θέμα βιβλιογραφίας και τάσεων, όσο θέμα συγγραφέων. Υπάρχουν αυτοί που με συνέπεια θα βγάλουν το βιβλίο τους, το οποίο θα έχει υφολογικές, δομικές και θεματολογικές αρετές, όπως τόλμη π.χ., αλλά υπάρχουν και αυτοί που θα πιάσουν ένα θέμα της μόδας και γύρω από αυτό θα φτιάξουν μια ιστορία, τις πιο πολλές φορές με διδακτισμό. Αυτό το φαινόμενο παρατηρείται συχνότερα στα βιβλία που απευθύνονται σε μικρότερες ηλικίες, τα νεανικά, επειδή είναι μεγάλη φόρμα (μυθιστορήματα) είναι πολύ πιο δουλεμένα σε όλα τα επίπεδα. Το τελευταίο διάστημα δε, τα θέματα και η οπτική στα νεανικά μυθιστορήματα αφήνει έναν αέρα αισιοδοξίας. Πιστεύω ότι σε αυτό ειδικά το είδος έχουν γίνει πολύ σημαντικά βήματα προόδου.