ΛΕΞΗtanil
τ.1

Διαβάζοντας ποιήματα της Ελίζαμπεθ Μπίσοπ


Αλεξάνδρα Πιπλικάτση

ΕΛΙΖΑΜΠΕΘ ΜΠΙΣΟΠ, Ποιήματα, μτφρ.-επίμ.: Γιώργος Παναγιωτίδης, (.poema..) εκδόσεις, 2016

 

Αντικείμενα, τόποι, άνθρωποι, πλάσματα και γεγονότα, τοποθετούνται στο κέντρο της ποίησης της Μπίσοπ και ο χρόνος είναι η στιγμή. Βύθιση στη στιγμή με ματιά εξονυχιστικά λεπτομερή. Κάποτε επεκτείνονται, σε χρόνο άγνωστο, απροσδιόριστο μα συνάμα γνώριμο για τον αναγνώστη των ποιημάτων της. Ισως η οικειότητα είναι η πρώτη αίσθηση που αναπτύσσεται κατά την αναγνωστική πρόσληψη. Και τότε, ναι, ο ποιητής είναι ο άνθρωπός μας. Κι όταν η ανάγνωση προχωρά, η ποιήτρια, δίνει την ανοίκεια πλευρά των οικείων παίζοντας ή, μάλλον (αν υπολογίσω πως το κάθε ποίημά της το δούλευε για χρόνια), δίνοντας οριστικά με σκοπιμότητα ιδιομορφία στη γλώσσα της με παράξενες συζεύξεις. Ωστόσο, σίγουρα, αυτό το τελευταίο δεν κυριαρχεί. Κυρίαρχο είναι το τέλος. Ή αλλιώς, η συναισθηματική κορύφωση που συντελείται στο τέλος των ποιημάτων της.

Θα μπορούσα να γράψω πως νόμιζα ότι οι τόσες λεπτομέρειες θα καθιστούσαν την ανάγνωση βαρετή, μα αυτό είναι εντελώς λανθασμένο στην περίπτωση της Μπίσοπ. Τη στιγμή που επισημαίνει κάτι, η αντίληψη, εκείνη τη στιγμή, γίνεται αποκαλυπτική. Η λεπτομέρεια υπηρετεί το υπονοούμενο. Η οδύνη, η μοναξιά, η απογοήτευση, το πλήγμα, ο πόθος, αλλά και η ευφορία εκφράζονται με υπαινιγμούς και συμβολικό τρόπο. Λίγα είναι τα ποιήματα στα οποία εκφράζει τα συναισθήματα ευθέως. Συνήθως κυριαρχεί η συναισθηματική απόκρυψη, η πλάγια θέαση, το μη ειπωμένο που κάνει την ποίησή της αριστοτεχνική. Σαφώς, όμως, θέτει ερωτήματα. Τα ποιήματά της κατακλύζονται από ερωτήσεις. Καθόλου ρητορικές, μα καθ' όλα απαντημένες και πανανθρώπινες. Οι απαντήσεις θα δοθούν από την ίδια ή και από μας τους αναγνώστες. Η τραγικότητα της ανθρώπινης ύπαρξης δίνεται μέσα από αυτές, και είναι και αυτό ένα μέρος της δύναμης που καθιστά αυτήν την ποίηση διαχρονική και τη δυνατότητα να χωρά σε κάθε τόπο (ανεξάρτητα από το ποιον περιγράφει και είναι τοποθετημένη).

Διαβάζοντας τα ποιήματα της Μπίσοπ, μεταφρασμένα και όπως είναι δοσμένα σε αυτή τη συλλογή, ένιωσα πως παρακολουθούσα μια αργή κινηματογραφική λήψη. Σιγά σιγά συμμετείχα κι εγώ. Εμπαινα στο σκηνικό - ίσως ήμουν κι εγώ που κινηματογραφούσα τις στιγμές. Οι σκέψεις ήταν διπλάσιες από αυτά που έβλεπα. Μακρινά πλάνα, κοντινές σκέψεις. Κοντινά πλάνα, μακρινές σκέψεις. Και στο τέλος, η έκρηξη. Η έκρηξη ως διαπίστωση. Το τέλος των πραγμάτων και η κορύφωση του συναισθήματος. Το ταξίδι καθόλου επιφανειακό. Το ταξίδι γίνεται εντός. Εντός της ψυχής. Μια βύθιση, όπως έγραψα προηγουμένως. Πράγματα που δεν τα βλέπει ο άνθρωπος καθώς τρέχει και σκέφτεται το μέλλον ή το παρελθόν, αλλά αυτά είναι δίπλα του καθημερινά. Στα ποιήματα, όμως, της Μπίσοπ, όλο αυτό γίνεται το παρόν. Στάση. Προσήλωση στη λεπτομέρεια. Σε μια λεπτομέρεια που έχει σίγουρα νόημα, αλλά εμείς την προσπερνάμε. Προσπερνάμε το νόημα. Ισως το νόημα της ίδιας της ζωής. Αλλιώς θα μπορούσα να το περιγράψω ως εστίαση στα πάντα. Γιατί τα τρομακτικά βυζιά ιθαγενών στην αίθουσα αναμονής ενός οδοντιατρείου στο περιοδικό National Geographic παρατημένο στο κομοδίνο μπορεί να είναι τα πάντα, όπως και μια δαντέλα σε ένα βρόμικο βενζινάδικο ή ένα σκυλί απολύτως βολεμένο ή οι σκούρες βελόνες ενός πεύκου που μπερδεύονται μεταξύ τους την ώρα ενός άσκοπου τηλεφωνήματος. Ολα και τίποτα. Σκοπός και ματαιότητα. Ισως και ειρωνεία.

Εν κατακλείδι, αν ο αναγνώστης έχει τόσα να προσλάβει και να νιώσει από τα ποιήματα της Μπίσοπ, έχουμε εδώ και μια αριστοτεχνική μετάφραση των ποιημάτων της στην ελληνική από τον Γιώργο Παναγιωτίδη και τον ευχαριστούμε για αυτό, όσο και τη δυνατότητα που μας έδωσε να γνωρίσουμε αυτή τη σπουδαία ποιήτρια.


Πρατήριο καυσίμων

Ω μα είναι τόσο βρόμικο!
-αυτό το μικρό πρατήριο καυσίμων,
Ποτισμένο με πετρέλαιο, μουσκεμένο από πετρέλαιο
σε μια ανησυχητική, πάνω από όλα
μαύρη ημιδιαφάνεια.
Να είσαι προσεκτικός με αυτό το σπίρτο!

Ο πατέρας φορά μια βρόμικη,
ποτισμένη με πετρέλαιο στολή μαϊμού
που τον κόβει κάτω από τα μπράτσα,
και αρκετοί ζωηροί και αγενείς
και λιγδιασμένοι γιοι τον συντρέχουν
(είναι ένα οικογενειακό πρατήριο καυσίμων),
όλο εντελώς απόλυτα βρόμικο. 

Ζούνε όλοι τους στο πρατήριο καυσίμων;
Εχει μια τσιμεντένια ισόγεια βεράντα
πίσω από τις αντλίες, και πάνω της
ένα σετ από ξεχαρβαλωμένα και γρασαρισμένα
εμποτισμένα ψάθινα έπιπλα
πάνω στον ψάθινο καναπέ
ένα βρόμικο σκυλί, απόλυτα βολεμένο.

Κάποια περιοδικά κόμικς παρέχουν
τη μόνη νότα χρώματος-
σίγουρου χρώματος. Κείτονται
απάνω σε μια μεγάλη θαμπή δαντέλα
που καλύπτει ένα τροχήλατο τραπεζάκι
(μέρος του σετ), δίπλα
σε μια μεγάλη φουντωμένη βεγόνια.

Γιατί το άσχετο φυτό;
Γιατί το τροχήλατο τραπέζι;
Γιατί, ω, γιατί η δαντέλα;
(Κεντημένη με συρραμμένες ροζέτες
με μαργαρίτες, νομίζω,
και φορτωμένη με γκρίζα κρόσσια).

Κάποιος κέντησε τη δαντέλα.
Κάποιος ποτίζει το φυτό,
ή το λιπαίνει, ίσως. Κάποιος
τακτοποιεί τις στοίβες των δοχείων
έτσι που να λένε σιγανά:
ESSO-SO-SO-SO
για να ταράζουν τα αυτοκίνητα.
Κάποιος μας αγαπάει όλους.