ΛΕΞΗtanil
τ.5

Ολίγα για το συνέδριο δημιουργικής γραφής


Δημήτρης Νάσκος

Στις 5 Οκτωβρίου αναχώρησα από τη Θεσσαλονίκη έχοντας ως προορισμό μου την Κέρκυρα. Θα συμμετείχα κι εγώ όπως και τόσοι άλλοι στο τρίτο διεθνές συνέδριο δημιουργικής γραφής όπου θα διαρκούσε τέσσερις ημέρες. Το απόγευμα της Πέμπτης και το πρωί της Παρασκευής θα μιλούσαν δυο σημαντικές προσωπικότητες: ο Andrew Cowan (director of creative writing at the university of East Anglia) και ο Andy Melrose (professor of children’s writing at the university of Winchester). Από το απόγευμα της Παρασκευής έως και την Κυριακή το μεσημέρι θα ακολουθούσαν οι εισηγήσεις όσων επιθυμούσαν να εκφράσουν την άποψη τους για το αντικείμενο.  

Ξεκίνησε στ’ αγγλικά πρώτος την ομιλία του ο Cowan και ακολούθησε ο Melrose. Κάποια στιγμή θυμάμαι έβγαλε από τον σάκο του κάτι φυλλάδια και άρχισε να μας τα μοιράζει. Το κάθε ένα έδειχνε ένα πρόσωπο. Μπορεί να ήταν άντρας ή γυναίκα, από την Βραζιλία ή από την Κίνα, όμορφη ή άσχημος, νέος ή ηλικιωμένη κτλ. Μας άφησε λίγα λεπτά ώστε να εξοικειωθεί ο καθένας με το άτομο στο χαρτί του κι έπειτα ξεκίνησε να μας κάνει ερωτήσεις όπου έπρεπε να απαντήσουμε γραπτώς σε μορφή μονολόγου. Οι ερωτήσεις αφορούσαν την ζωή του ανθρώπου που βλέπαμε μπροστά μας. Πως ονομάζονταν και ποιος του είπε τελευταία φορά πως τον αγαπάει, τι ηλικία είχε και τι επάγγελμα έκανε, ποια ήταν η φιλοδοξία του και η αγαπημένη του μυρωδιά, ποιο ήταν το πολυτιμότερο του αντικείμενο και ποιο το ακριβότερο πράγμα που έκλεψε κτλ. Στο τέλος αν διάβαζες το κείμενο που είχες φτιάξει τότε θα αναγνώριζες την επιτυχία της συγκεκριμένης άσκησης που σχετίζονταν με το χτίσιμο ενός χαρακτήρα.  

Ο δε Melrose μας έδειξε τα βήματα που ακολουθούνται για τη δημιουργία μιας παιδικής ιστορίας. Έλεγε χαρακτηριστικά πως ένα από τα πιο σπουδαία στοιχεία στην εφηβική λογοτεχνία είναι ο επίλογος του βιβλίου όπου θα πρέπει πάντα να δίνει την υπόσχεση για ένα νέο ξεκίνημα. Promise of a new beginning. Για να γίνει αυτό πιο σαφές ας υποθέσουμε πως τρία παιδιά ζούνε μια περιπέτεια που έχει να κάνει με τον καινούργιο μυστηριώδη γείτονα τους. Όταν θα έχει τελειώσει η συγκεκριμένη ιστορία θα καταφτάσει ένας φίλος τους και θα τους πει: Έρχομαι από το δάσος. Εκεί άκουσα κάτι παράξενους ήχους. Πάμε να δούμε τι συμβαίνει; Αυτός ο τρόπος κλεισίματος διατηρεί την προσδοκία της συνέχειας. Επίσης ο Melrose είχε φέρει μαζί του και μια κιθάρα καθώς γνώριζε μουσική και τραγουδούσε. Δεν έχασα την ευκαιρία και τον έπιασα ιδιαιτέρως στον διάδρομο μιας και εγώ είμαι μουσικός και άρχισα να τον ρωτάω για τους αγαπημένους του τραγουδοποιούς και δεν άργησα να διαπιστώσω πως μας συνέδεαν τα ίδια ακούσματα. Λάτρευε τους στίχους των Pink Floyd, των Beatles, του Neil Young, των Doors και φυσικά του πλέον νομπελίστα Bob Dylan.     

Οι αίθουσες που μας είχαν παραχωρήσει ήταν τέσσερις στον αριθμό και βρίσκονταν στον πρώτο όροφο κοντά στην αυλή ενός σχολείου όπου παιδιά κλοτσούσαν μονίμως μια μπάλα και έκαναν φασαρία. Φυσικά αυτό προσωπικά δεν το θεώρησα πρόβλημα μιας και γενικά μ’ ευχαριστεί η ζωντάνια και ο σαματάς. Όταν κάποτε μάλιστα είχαν ρωτήσει τον Charles Bukowski σχετικά με το αν επισκέπτεται τα μουσεία είπε το εξής: Το πιο ενδιαφέρον πράγμα στα μουσεία είναι τα παράθυρα που βλέπουν στον δρόμο. Ήθελε ίσως να δείξει πως η τέχνη είναι όμορφη αλλά η ζωή θα είναι πάντα πιο ενδιαφέρουσα. Ωραία συνεπώς τα συνέδρια μα και τα προαύλια των λυκείων δεν έχουν την χάρη τους; Εξάλλου για να γίνει κανείς συγγραφέας τι χρειάζεται πέρα από διάβασμα; Θα πρόσθετα εμπειρίες, παρατηρητικότητα και πάνω από όλα εφηβεία.               

Όπως προανέφερα οι αίθουσες ήταν τέσσερις και ανά τέταρτο (χρόνος που τηρούνταν αυστηρά για να μην ξεφύγει η συνοχή του προγράμματος) άλλαζε ο εισηγητής. Δηλαδή κάθε δεκαπέντε λεπτά μιλούσαν παράλληλα τέσσερα άτομα και ο καθένας μπορούσε να πάει να παρακολουθήσει ότι τον απασχολούσε περισσότερο. Οι θεματικές ποικίλες και ενδιαφέρουσες: Θεωρητικές και κριτικές προσεγγίσεις, εκπαίδευση, πρακτικές εφαρμογές, ζητήματα μεθοδολογίας, είδη λογοτεχνίας, νέες τεχνολογίες, δημιουργική γραφή και άλλες τέχνες ή επιστήμες κτλ.

Συμμετείχαν αρκετοί άνθρωποι που προέρχονταν από διάφορες πόλεις της χώρας και αυτό δείχνει την αγάπη που υπάρχει τα τελευταία χρόνια για τη δημιουργική γραφή. Σίγουρα κάποιες εισηγήσεις μπορεί να ήταν πιο εμπνευσμένες πιο πρωτότυπες και να ξεχώριζαν από το σύνολο. Ίσως, από την άλλη, υπήρχαν και ομιλίες που να μην ήταν τόσο εξειδικευμένες για ένα συνέδριο που χαρακτηρίζεται «διεθνές». Πάντως όπως και να έχει η δημιουργική γραφή, ένα αμάλγαμα επιστήμης και τέχνης, θεωρώ πως χρειάζεται πάνω απ’ όλα πνεύματα δραστήρια και ανήσυχα και υπό αυτή την οπτική υπήρξε πληθώρα. 

Το Σάββατο το βράδυ είχαμε ολομέλεια. Μαζευτήκαμε οι πάντες στο κεντρικό αμφιθέατρο για να τιμήσουμε το τιμώμενο πρόσωπο του διεθνούς συνεδρίου. Τον συνθέτη Θάνο Μικρούτσικο. Αρχικά πήραν τον λόγο οι Άγγλοι καθηγητές και ύστερα ο κ. Νίκος Φωτόπουλος ο οποίος αναφέρθηκε στη ζωή και το έργο του δημιουργού. Τι να πει κανείς τώρα για τον κ. Μικρούτσικο; Σκεφτείτε πως είμαι και ο ίδιος τραγουδοποιός και πως ο συγκεκριμένος καλλιτέχνης μαζί με τον Μάνο Χατζιδάκι, τον Διονύση Σαββόπουλο και τους αδερφούς Κατσιμίχα αποτέλεσαν την ελληνική μουσική μου οικογένεια που με διαμόρφωσε.

Θα ήθελα να σας εκμυστηρευτώ πως ξεκίνησε η αγάπη μου για τον Θάνο Μικρούτσικο. Πριν από είκοσι χρόνια ήμουν μαθητής λυκείου και μ’ άρεσε ν’ ακούω έναν σταθμό στο ραδιόφωνο που έπαιζε μπαλάντες. Ήταν θυμάμαι χειμώνας και βράδυ Κυριακής. Έβρεχε και την άλλη μέρα θα γράφαμε διαγώνισμα στην ιστορία και φυσικά εγώ δεν είχα μελετήσει τίποτα. Όπως καταλαβαίνετε η ψυχολογία μου δεν ήταν ιδιαίτερα ακμαία. Ξάπλωσα στο κρεβάτι και εκείνη τη στιγμή ο παραγωγός έβαλε να παίξει ένα πιάνο που όταν το άκουγες σε έπιανε σύγκρυο. Κάπως άγαρμπο μου είχε φανεί το παίξιμο τότε. Οι δε στίχοι μου έμοιασαν αφελείς. Έλεγαν σ’ ένα σημείο το εξής: Στο γκρίζο χάραμα τα έλατα κατουράνε. Όταν άκουσα και την φωνή του εκτελεστή τότε έκλεισα το ραδιόφωνο και κοιμήθηκα. Την θεώρησα ακατέργαστη και πως δεν πατούσε στις νότες σωστά. Θα σας πω ένα πράγμα και να ξέρετε πως είναι αλήθεια. Την επόμενη μέρα όταν ξύπνησα αισθάνθηκα πως είχα αλλάξει. Είχα καταλάβει τι θα πει ερμηνεία, τραγούδι, δυναμισμός, τέχνη και πολλά άλλα. Πήγα αμέσως και αγόρασα όλους τους δίσκους του Θάνου Μικρούτσικου και άρχισα να τους μελετάω νυχθημερόν. Πολιτικά τραγούδια, Τροπάρια για φονιάδες, Καντάτα στην Μακρόνησο, Μουσική πράξη στον Μπρεχτ, Εμπάργκο, Συγνώμη για την άμυνα κτλ. Ένιωσα με άλλα λόγια αυτό που είχε πει κάποτε ο Οδυσσέας Ιωάννου όταν τον ρώτησαν την γνώμη του για τον Σταυρό του Νότου. Είπε το εξής: Δεν μπορώ να πω αν μου άρεσε ο δίσκος ή όχι… αυτό όμως που μπορώ να σας πω με βεβαιότητα είναι πως την επόμενη μέρα παραλίγο να γραφτώ στην σχολή εμποροπλοιάρχων.   

Όταν ολοκληρώθηκε η ολομέλεια βγήκαμε να διασκεδάσουμε. Φάγαμε σε εστιατόρια, ήπιαμε στα μπαρ και περπατήσαμε τα σοκάκια στο κέντρο της Κέρκυρας. Σταθήκαμε λιγάκι και στην Πλατεία Liston για να βγούμε φωτογραφία στις χαρακτηριστικές καμάρες της. Ένας οδηγός ταξί μας πληροφόρησε πως ονομαζόταν Liston από το On List. Τα παλαιότερα χρόνια για να εισέλθεις σε εκείνο το μέρος θα έπρεπε να αναγραφόταν το όνομα σου στη λίστα της υψηλής κοινωνίας μιας και η συγκεκριμένη περιοχή άνηκε σε ευγενείς. Για μένα όμως πάντα θα είναι η Πλατεία Ληστών διότι όταν την επισκέφτηκα για πρώτη φορά πριν από καιρό μου είχε κλέψει την καρδιά μια νεαρή φοιτήτρια.  

Την Κυριακή το πρωί παρακολουθήσαμε μια εισήγηση που θεωρώ πως ήταν από τις σημαντικότερες του συνεδρίου κι αυτό διότι διέθετε κάτι μοναδικό για τα δεδομένα της χώρας. Ήταν η παρουσίαση του πρώτου ακαδημαϊκού μυθιστορήματος (academic novel) στην Ελλάδα. Για όσους δεν γνωρίζουν τον όρο να πω πως το ακαδημαϊκό μυθιστόρημα ουσιαστικά είναι μια διατριβή. Ο υποψήφιος διδάκτορας καλείται να συγγράψει ένα βιβλίο στο οποίο θα ενσωματώνεται όλη η θεωρία της δημιουργικής γραφής. Έπειτα οφείλει να αποποιηθεί τον ρόλο του συγγραφέα ώστε από απόσταση να ασκήσει κριτική στο ίδιο του το μυθιστόρημα. Για την ιστορία να αναφέρω πως ο τίτλος του έργου ήταν Ίσος Ιησούς και ο δημιουργός ονομάζονταν Γιώργος Παναγιωτίδης όπου σε συνεργασία με τον καθηγητή Τριαντάφυλλο Κωτόπουλο πρωτοτύπησαν εντός των συνόρων μιας και στην Αμερική και στην Αγγλία συνηθίζονται τέτοια εγχειρήματα.   

Έπειτα από μερικές ώρες το πλοίο της γραμμής με είχε αποβιβάσει στην Ηγουμενίτσα. Κατά τις πέντε το απόγευμα βρισκόμουν στην εθνική οδό και επέστρεφα στη Θεσσαλονίκη έχοντας πλέον εγκαταλείψει το νησί των Φαιάκων. Δεξιά κι αριστερά άπλωναν καταπράσινα τα λιβάδια. Κοίταξα τον καθρέφτη του αυτοκινήτου και παρατήρησα πίσω μου τον ήλιο που έδυε σαν μια πελώρια κατακόκκινη σφαίρα. Πλησίαζε τον ορίζοντα και ταυτόχρονα απέσυρε το φως της ημέρας που όλο και λιγόστευε. Άνοιξα το παράθυρο και άφησα τον άνεμο να σκάσει στο πρόσωπο μου. Ήταν ακόμη μια απόδραση που τελείωσε. Άλλη μια εκδρομή που έγινε ανάμνηση. Άρχισα να σκέφτομαι πως η ζωή είναι γεμάτη από τέτοιες στιγμές που χάνονται στον πελώριο καταρράκτη του χρόνου και πως τα πράγματα δεν θα πάψουν ποτέ να κυλάνε προς ένα μέλλον που μονίμως βιάζεται να μας συναντήσει…